Skórzasta zgnilizna owoców i zgnilizna korony truskawki to choroba o charakterze glebowym, której przebieg związany jest z nadmierną wilgotnością podłoża i obecnością wody, stanowiącej kluczowy czynnik w cyklu infekcyjnym patogena.
Galeria
Opis
Skórzasta zgnilizna owoców i zgnilizna korony truskawki to dwie formy tej samej choroby wywoływanej przez Phytophthora cactorum, różniące się lokalizacją objawów, lecz mające wspólne źródło infekcji i podobne wymagania środowiskowe. Choroba występuje w rejonach uprawy truskawki na całym świecie, szczególnie na stanowiskach o nadmiernej wilgotności gleby.
W warunkach sprzyjających rozwojowi patogena może powodować poważne straty plonu, zarówno poprzez bezpośrednie porażenie owoców, jak i przez zamieranie całych roślin w wyniku zgnilizny korony. Szczególnie niebezpieczna jest na plantacjach zakładanych z porażonego materiału nasadzeniowego oraz na glebach ciężkich, słabo przepuszczalnych.
Systematyka
Skórzasta zgnilizna owoców i zgnilizna korony
Phytophthora cactorum (Lebert & Cohn) J. Schröt.
Leather rot of strawberry/ Phytophthora crown rot of strawberry
Peronosporales
Peronosporaceae
Phytophthora cactorum
Sprawca
Phytophthora cactorum jest lęgniowcem glebowym, zdolnym do przetrwania w glebie przez wiele lat w postaci oospor. Tworzy także zarodniki pływkowe, zoospory, które w warunkach wysokiej wilgotności aktywnie przemieszczają się w wodzie glebowej i infekują tkanki roślinne.
Źródłem infekcji mogą być porażone sadzonki, a także gleba zawierająca przetrwalnikowe oospory. Patogen może przetrwać w resztkach roślinnych oraz w porażonych organach rośliny. Do zakażeń dochodzi najczęściej przez system korzeniowy i podstawę pędu, lecz infekcje owoców zachodzą również bezpośrednio poprzez kontakt z zakażoną glebą lub rozpryskiwaną wodą.
Zoospory wymagają obecności wolnej wody do infekcji, dlatego choroba ma wyraźnie glebowy i wodny charakter epidemiologiczny.
Warunki rozwoju
Rozwojowi choroby sprzyja wysoka wilgotność gleby oraz temperatura około 20-22°C, przy czym optimum rozwoju patogena wynosi około 21°C. Długotrwałe zaleganie wody, intensywne opady deszczu, nadmierne nawadnianie oraz gleby ciężkie znacząco zwiększają ryzyko infekcji.
Największe nasilenie skórzastej zgnilizny owoców obserwuje się w okresach deszczowych podczas dojrzewania owoców, gdy dochodzi do bezpośredniego kontaktu owoców z wilgotną glebą. Zgnilizna korony rozwija się szczególnie intensywnie na plantacjach młodych, przy wysokiej wilgotności podłoża.
Objawy chorobowe
Skórzasta zgnilizna owoców
Patogen poraża owoce w różnych stadiach rozwoju, od zielonych zawiązków po owoce dojrzałe. Na zielonych owocach pojawiają się początkowo jasnobrązowe, następnie brązowe, suche plamy gnilne, które mogą obejmować cały owoc. W miarę dojrzewania owoce wykazują odbarwione plamy w odcieniach jasnych, szarawożółtych do różowofioletowych.
Miąższ porażonych owoców jest jasnobrązowy, z wyraźnie ciemniejszymi wiązkami naczyniowymi, zwarty, jędrny i żyłkowaty. Owoce mają nieprzyjemny zapach oraz wyraźnie gorzki smak, co prowadzi do całkowitej utraty wartości handlowej.
Zgnilizna korony truskawki
Charakterystycznym objawem jest jednoczesne więdnięcie starszych i młodszych liści całej rośliny. W przekroju podłużnym korony, czyli skróconej łodygi, widoczna jest brunatnoczerwona, często pasmowata zgnilizna. W zaawansowanym stadium tkanka staje się sucha, korkowaciejąca.
Porażone rośliny stopniowo zamierają, co prowadzi do wyraźnych ubytków w łanie i istotnego spadku plonu.
Jak zapobiegać?
Podstawą ochrony jest stosowanie zdrowego materiału nasadzeniowego oraz unikanie stanowisk podmokłych i ciężkich. Zaleca się uprawę na podniesionych zagonach, zapewniających lepszy drenaż gleby. Należy ograniczać nadmierne nawadnianie oraz stosować ściółkowanie plantacji, co zmniejsza kontakt owoców z glebą i ogranicza rozpryskiwanie zakażonej wody.
Istotne znaczenie ma prawidłowy dobór stanowiska, poprawa struktury gleby oraz zapewnienie sprawnego odprowadzania wody. Należy usuwać i niszczyć silnie porażone rośliny, aby ograniczyć źródło infekcji wtórnych.
W integrowanych programach ochrony można stosować preparaty biologiczne zawierające organizmy antagonistyczne wobec patogenów glebowych, aplikowane przed kwitnieniem i kontynuowane do okresu zbiorów. Metody te mają charakter wspomagający i są elementem strategii ograniczającej presję patogena w glebie.
W ochronie chemicznej stosuje się fungicydy zarejestrowane przeciwko patogenom rodzaju Phytophthora. Niektóre preparaty używane w zwalczaniu szarej pleśni wykazują również ograniczające działanie wobec skórzastej zgnilizny owoców, jednak podstawowe znaczenie mają środki dedykowane patogenom glebowym. Zabiegi powinny być wykonywane zgodnie z aktualnym programem ochrony roślin jagodowych.