Rdza wejmutkowo-porzeczkowa
Rdza wejmutkowo-porzeczkowa jest chorobą trudną do całkowitego wyeliminowania, ponieważ jej sprawca rozwija się na dwóch żywicielach i może rozprzestrzeniać się na bardzo duże odległości drogą powietrzną.
Rdza wejmutkowo-porzeczkowa jest chorobą trudną do całkowitego wyeliminowania, ponieważ jej sprawca rozwija się na dwóch żywicielach i może rozprzestrzeniać się na bardzo duże odległości drogą powietrzną.
Galeria
Opis
Rdza wejmutkowo-porzeczkowa jest jedną z najważniejszych chorób rdzy występujących na porzeczkach oraz sosnach pięcioigielnych. Patogen ma złożony cykl życiowy i wymaga dwóch różnych gospodarzy, co oznacza, że rozwija się naprzemiennie na sośnie oraz na roślinach z rodzaju Ribes.
Choroba znana jest na całym świecie na obszarach, gdzie równocześnie rosną sosny pięcioigielne, przede wszystkim wejmutka (Pinus strobus) i limba (Pinus cembra) oraz krzewy porzeczek i agrestu (Ribes spp.).
Największe znaczenie gospodarcze choroba ma na plantacjach porzeczki czarnej, gdzie może prowadzić do przedwczesnej defoliacji, osłabienia krzewów oraz spadku plonowania. Jednocześnie jest bardzo groźna dla wejmutki, ponieważ infekcja może prowadzić do zamierania gałęzi i całych drzew.
Patogen poraża dwie grupy roślin.
1. Żywiciel pierwotny:
2. Żywiciel wtórny:
Systematyka
Rdza wejmutkowo-porzeczkowa
Cronartium ribicola J.C. Fisch.
White pine blister rust
Pucciniales
Cronartiaceae
Cronartium ribicola
Sprawca
Chorobę wywołuje grzyb rdzawnikowy Cronartium ribicola, który wytwarza kilka różnych typów zarodników i przechodzi pełny cykl rozwojowy na dwóch gospodarzach. Jest to rdza heteroecyjna (dwudomowa) i pełnocyklowa (tworząca wszystkie stadia zarodnikowania).
Na sośnie patogen rozwija się w tkankach kory i miękiszu, gdzie tworzy trwałą grzybnię dikariotyczną. Wiosną pojawiają się spermogonia i ecja, a następnie masowo uwalniane są ecjospory.
Na porzeczkach grzyb wnika przez aparaty szparkowe dolnej strony liści, rozwija się w miękiszu oraz tworzy uredinia i telia.
Najważniejszym źródłem infekcji porzeczek są ecjospory pochodzące z porażonych sosen.
Źródłem infekcji sosen są bazydiospory rozwijające się na teliosporach na liściach porzeczek.
Grzyb rozprzestrzenia się bardzo skutecznie dzięki zarodnikom przenoszonym przez wiatr na znaczne odległości – ecjospory mogą przemieszczać się nawet do ok. 250 km, a urediniospory porzeczek nawet do 300 km. Z tego powodu izolacja przestrzenna plantacji od sosen ma ograniczoną skuteczność.
Warunki rozwoju
Rozwój rdzy wejmutkowo-porzeczkowej jest silnie uzależniony od warunków pogodowych i obecności obu gospodarzy.
Optymalne warunki infekcji to temperatura 15-25°C, średnia i wysoka wilgotność powietrza oraz obecność zwilżenia liści, która sprzyja infekcjom.
Na sośnie infekcja igieł następuje latem, przez aparaty szparkowe. Objawy na gałęziach mogą ujawniać się po 2-4 latach.
Na porzeczkach pierwsze objawy pojawiają się na początku lipca, intensywny rozwój urediniów trwa latem, a telia pojawiają się pod koniec sezonu wegetacyjnego.
Okres inkubacji na liściach porzeczek trwa ok. 10 dni.
Objawy chorobowe
Objawy rdzy wejmutkowo-porzeczkowej różnią się w zależności od żywiciela.
Objawy na sośnie wejmutce
Na dwuletnich i starszych gałęziach pojawiają się wrzecionowate nabrzmienia, osiągające długość nawet kilkunastu centymetrów. Wiosną na ich powierzchni tworzą się pęcherzowate skupienia ecjów o barwie żółtopomarańczowej. Po wysypaniu ecjospor pozostają strzępy osłon ecjów, a kora w miejscu infekcji pęka. Silnie porażone gałęzie zamierają, a infekcja może stopniowo obejmować całe drzewo.
Objawy na porzeczkach
Na liściach porzeczek w drugiej połowie czerwca lub na początku lipca pojawiają się drobne, jasne plamki chlorotyczne na górnej stronie blaszki liściowej. W miejscach tych, na spodniej stronie liści, tworzą się pomarańczowo rdzawe skupienia urediniów, zawierające urediniospory odpowiedzialne za infekcje wtórne. W miarę rozwoju choroby skupienia stają się liczniejsze, a pod koniec sezonu zamiast urediniów powstają telia, które przybierają postać brunatnych, lekko wypukłych struktur o długości do 1-2 mm.
Silnie porażone liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają. W przypadku odmian podatnych może dojść do znacznej defoliacji i osłabienia krzewów.
Jak zapobiegać?
Zwalczanie rdzy wejmutkowo-porzeczkowej jest trudne ze względu na dalekie rozprzestrzenianie się zarodników oraz obecność dwóch żywicieli.
Najważniejszym działaniem profilaktycznym jest eliminacja porażonych gałęzi wejmutki, co ogranicza źródło ecjospor. Zaleca się również unikanie sadzenia porzeczek w bezpośrednim sąsiedztwie wejmutek, szczególnie w promieniu do 500 m.
Plantacje powinny być prowadzone w sposób przewiewny, z zachowaniem prawidłowego cięcia krzewów oraz regularnego usuwania porażonych liści.
Obecnie w praktyce ochrony mogą być stosowane wyłącznie substancje zatwierdzone, np.: difenokonazol (triazole), niektóre strobiluryny, zależnie od rejestracji.
Zabiegi wykonuje się zazwyczaj od połowy czerwca do zbioru owoców, zwłaszcza na odmianach podatnych.
Każdorazowo przed zastosowaniem środka należy sprawdzać aktualny krajowy rejestr środków ochrony roślin.