Przypąkowe zamieranie pędów malin
Przypąkowe zamieranie pędów maliny jest jedną z najważniejszych chorób grzybowych malin na świecie i w Polsce. Sprawcą choroby jest grzyb workowy Didymella applanata (obecnie Xenodidymella applanata).
Przypąkowe zamieranie pędów maliny jest jedną z najważniejszych chorób grzybowych malin na świecie i w Polsce. Sprawcą choroby jest grzyb workowy Didymella applanata (obecnie Xenodidymella applanata).
Galeria
Opis
Przypąkowe zamieranie pędów maliny jest jedną z najważniejszych chorób grzybowych malin na świecie i w Polsce, zaliczaną obok chorób wirusowych do głównych czynników ograniczających plon i trwałość plantacji towarowych. Grzyb występuje we wszystkich rejonach uprawy malin, zarówno na plantacjach towarowych, jak i w uprawach amatorskich. Szczególnie duże straty obserwuje się w rejonach o wilgotnym klimacie i na plantacjach silnie zagęszczonych.
Głównym gospodarzem są maliny właściwe (Rubus idaeus), jednak patogen może porażać także niektóre mieszańce malin z jeżyną oraz dziko rosnące gatunki Rubus, które stanowią ważne rezerwuary infekcji. Choroba prowadzi do osłabienia roślin, zamierania całych pędów, spadku liczby i jakości owoców oraz zwiększonej podatności krzewów na wymarzanie. W latach sprzyjających rozwojowi patogenu straty w plonie mogą dochodzić nawet do 40–50 procent, zwłaszcza na plantacjach wieloletnich bez systematycznej ochrony.
Systematyka
Przypąkowe zamieranie pędów malin
Xenodidymella applanata (Niessl) Qian Chen & L. Cai
Spur blight of raspberry
Pleosporales
Didymellaceae
Xenodidymella applanata (syn. Didymella applanata)
Sprawca
Sprawcą choroby jest grzyb workowy Didymella applanata, którego stadium bezpłciowe opisuje się jako Phoma idaei. Patogen figuruje obecnie pod nazwą Xenodidymella applanata. Grzybnia patogenu rozwija się głównie w tkankach kory i drewna jednorocznych pędów oraz w ogonkach liściowych i pąkach.
W okresie wegetacji patogen tworzy na porażonych tkankach dwa typy struktur rozmnażania:
Patogen zimuje najczęściej w postaci grzybni oraz dojrzałych lub dojrzewających owocników na porażonych, dwuletnich pędach pozostawionych na plantacji oraz na resztkach po cięciu. Grzybnia może przetrwać także w porażonych pąkach oraz na ogonkach liściowych. Na nowych plantacjach źródłem infekcji bywają zakażone sadzonki przeniesione z mateczników.
Źródła i przebieg infekcji
Wiosną, w czasie ruszania wegetacji malin, na porażonych pędach dojrzewają owocniki workowe, z których podczas opadów uwalniane są zarodniki. Opadają one na młode, intensywnie rosnące pędy i ogonki liściowe, kiełkują na wilgotnej powierzchni i infekują tkanki w okolicach międzywęźli i nasad liści. Infekcja następuje głównie przez kutykulę oraz naturalne otwory i drobne zranienia skórki.
Latem i wczesną jesienią na świeżych plamach powstają liczne piknidia, które produkują ogromne ilości zarodników konidialnych. Zarodniki te są odpowiedzialne za wtórne infekcje w obrębie tej samej plantacji. Rozprzestrzeniają się z kroplami deszczu, podczas nawadniania oraz przy kontakcie między porażonymi a zdrowymi pędami. W sprzyjających warunkach na jednym pędzie może pojawić się kilka cykli infekcji w sezonie, co powoduje szybkie rozprzestrzenianie choroby.
Warunki rozwoju
Rozwojowi D. applanata sprzyjają umiarkowane temperatury i wysoka wilgotność powietrza. Optymalne warunki infekcji występują zazwyczaj w zakresie 15-22°C, przy długotrwałym zwilżeniu powierzchni pędów i liści, przekraczającym 10-12 godzin. W praktyce choroba rozwija się najintensywniej w okresach częstych opadów deszczu, mglistej pogody oraz przy gęstym, słabo przewietrzanym łanie roślin.
Do silnego porażenia dochodzi zwykle od drugiej połowy czerwca do sierpnia, kiedy młode pędy są najbardziej podatne, a jednocześnie występują wysokie temperatury i długotrwałe zwilżenie roślin. Zbyt intensywne nawożenie azotem, bujny wzrost pędów, nadmierne zagęszczenie plantacji oraz obecność chwastów powodują ograniczenie przewiewności i wydłużenie okresu utrzymywania się wilgoci na powierzchni pędów, co sprzyja infekcjom.
Patogen może rozwijać się także w chłodniejszych warunkach, jednak przy temperaturze poniżej 10°C aktywność grzyba jest wyraźnie ograniczona, a dojrzewanie owocników workowych ulega spowolnieniu.
Objawy chorobowe
Objawy przypąkowego zamierania pędów maliny są najlepiej widoczne na jednorocznych pędach, ale choroba obejmuje również liście i w konsekwencji wpływa na całe krzewy.
Pędy jednoroczne
Pierwsze symptomy pojawiają się zwykle w drugiej połowie czerwca, najpierw na dolnych częściach pędów, w okolicy pąków bocznych i nasad liści. Widoczne są podłużne, nieregularne, brunatnofioletowe plamy, które stopniowo powiększają się ku górze pędu. Z czasem środkowa część plam jaśnieje, przybierając szarawy kolor, natomiast obrzeża pozostają ciemnofioletowe, co nadaje im charakterystyczny wygląd. W połowie lata na powierzchni plam pojawiają się liczne, czarne punkty widoczne gołym okiem, są to piknidia wypełnione zarodnikami konidialnymi.
W miarę postępu choroby plamy mogą łączyć się ze sobą i obejmować niemal cały obwód pędu. Kora w tych miejscach pęka i łuszczy się, a tkanka przewodząca ulega uszkodzeniu. Tak porażone odcinki pędów łatwo przemarzają zimą, a w kolejnym sezonie wegetacyjnym całe pędy mogą zamierać.
Liście
Na liściach połączonych z porażonymi odcinkami pędu rozwijają się wzdłuż nerwów brunatne lub oliwkowe smugi i plamy, którym często towarzyszy chlorotyczna, żółknąca obwódka. Tego typu objawy obserwuje się zwłaszcza na liściach znajdujących się w środkowej części pędów. Silnie porażone liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają, co ogranicza powierzchnię asymilacyjną rośliny.
Pędy dwuletnie i pędy owoconośne
Na pędach dwuletnich, które w poprzednim roku były porażone, można obserwować strefy z pozostałościami nekrotycznych plam i pęknięciami kory. Pędy takie są osłabione, gorzej zawiązują pędy boczne i kwiatostany i często zamierają już w pierwszej części sezonu. Wyraźnie widoczne jest też zamieranie krótkopędów owoconośnych. Z brunatniejących nasad pąków kwiatowych rozwijają się krótkie, zasychające odcinki, na których owoce albo się nie zawiązują, albo są drobne i nieliczne.
Silnie porażone rośliny mają mniej pędów owoconośnych, słabiej rosną i gorzej zimują. Z powodu zamierania całych pędów oraz redukcji liczby owoców straty plonu mogą sięgać kilkudziesięciu procent, a owoce uzyskane z chorych roślin bywają drobniejsze i gorzej wybarwione.
Jak zapobiegać?