Parch gruszy jest jedną z najważniejszych chorób grzybowych drzew ziarnkowych, występującą powszechnie we wszystkich rejonach uprawy gruszy na świecie, w tym również w Polsce. Choroba znana jest od dawna i co roku pojawia się z różnym nasileniem, które w dużym stopniu zależy od warunków pogodowych w okresie wiosennym i wczesnoletnim. Największe szkody powoduje w sezonach chłodnych i wilgotnych, gdy długo utrzymuje się zwilżenie liści, a drzewa rosną w zagęszczonych sadach o słabej przewiewności koron. Znaczenie gospodarcze parcha gruszy wynika przede wszystkim z obniżenia jakości owoców, ich deformacji i ordzawień, a także z osłabienia drzew w wyniku przedwczesnej utraty liści, co pogarsza zimotrwałość i plonowanie w kolejnym roku.

Sprawcą parcha gruszy jest workowiec Venturia pyrina z rodziny Venturiaceae. W cyklu rozwojowym patogen wytwarza stadium doskonałe, czyli workowe, oraz stadium bezpłciowe, określane jako anamorfa Fusicladium pyrorum. Grzyb jest typowym pasożytem tkanek nadziemnych, rozwijającym się pod kutykulą liści, owoców, pędów oraz łusek pąków. W stadium konidialnym tworzy liczne zarodniki odpowiedzialne za szybkie rozprzestrzenianie choroby w sezonie wegetacyjnym, natomiast stadium workowe ma kluczowe znaczenie w inicjowaniu infekcji pierwotnych wiosną.

Patogen zimuje głównie na opadłych liściach, gdzie w okresie jesieni i zimy rozwija się stadium saprotroficzne i tworzą się pseudotecja. W ich wnętrzu powstają worki z askosporami, które dojrzewają wczesną wiosną. Wysiew askospor następuje podczas opadów deszczu, gdy owocniki nasiąkają wodą, a ciśnienie wewnątrz struktur powoduje ich gwałtowne wyrzucanie do środowiska. Askospory są unoszone z wiatrem i osiadają na młodych liściach oraz zawiązkach, gdzie inicjują infekcje pierwotne. Istotnym źródłem infekcji są również zimujące w pędach, pąkach i spękaniach kory skupienia grzybni oraz konidiów. Z tych miejsc konidia mogą powodować bardzo wczesne zakażenia, czasem nawet przed masowym wysiewem askospor z opadłych liści. W trakcie sezonu wegetacyjnego patogen wytwarza kolejne generacje zarodników konidialnych, które są przenoszone przez deszcz i wiatr, prowadząc do infekcji wtórnych i gwałtownego narastania choroby.

Rozwój parcha gruszy jest ściśle uzależniony od warunków termicznych oraz obecności wody na powierzchni tkanek roślinnych. Do kiełkowania zarodników workowych i konidialnych niezbędne jest długotrwałe zwilżenie liści, pędów lub owoców, spowodowane opadami deszczu, rosą lub mgłą. Minimalny czas zwilżenia wymagany do skutecznej infekcji wynosi kilka godzin, jednak wraz ze spadkiem temperatury czas ten znacząco się wydłuża.
Optymalna temperatura dla infekcji i wzrostu grzybni mieści się w zakresie od około 17 do 24°C. W tych warunkach, przy zwilżeniu liści trwającym od 8 do 12 godzin, dochodzi do bardzo intensywnego zakażenia tkanek. W temperaturach niższych, poniżej 10°C, proces infekcji ulega wyraźnemu spowolnieniu, a przy temperaturach bliskich 5°C może zostać całkowicie zahamowany. Z kolei temperatury powyżej 24-25°C również ograniczają rozwój patogena, zwłaszcza jeśli towarzyszy im szybkie wysychanie liści.
Największe zagrożenie infekcjami pierwotnymi występuje wiosną, od fazy pękania pąków do końca kwitnienia gruszy, kiedy masowo wysiewane są askospory z opadłych liści. W tym okresie nawet krótkotrwałe opady przy umiarkowanej temperaturze mogą prowadzić do silnych zakażeń. Infekcje wtórne, powodowane przez zarodniki konidialne, mogą zachodzić przez cały okres wegetacji, od późnej wiosny aż do końca lata, pod warunkiem utrzymywania się wilgotnej pogody.
Szczególnie sprzyjające rozwojowi choroby są sezony o częstych, drobnych opadach, wysokiej wilgotności powietrza i umiarkowanych temperaturach, gdy liście długo pozostają wilgotne. W sadach o gęstych koronach i słabej cyrkulacji powietrza warunki te utrzymują się znacznie dłużej, co sprzyja powstawaniu kolejnych cykli infekcji. W okresach suchych, słonecznych i ciepłych rozwój parcha gruszy zostaje wyraźnie ograniczony, a presja choroby maleje.

Najczęściej obserwowane objawy parcha gruszy występują na liściach i owocach, choć choroba często poraża również pędy i pąki.
Na liściach
Pierwsze plamy pojawiają się zazwyczaj na dolnej stronie blaszki, często wzdłuż nerwu głównego. Są one początkowo oliwkowe, następnie szybko ciemnieją i pokrywają się aksamitnym nalotem trzonków i zarodników konidialnych. Uszkodzenie kutykuli prowadzi do zwiększonej transpiracji, w wyniku czego liście stopniowo zamierają i przedwcześnie opadają.
Na zawiązkach owoców i młodych owocach
Pojawiają się podobne plamy, które z czasem prowadzą do korkowacenia tkanek podskórnych, deformacji owoców oraz pękania skórki. Silnie porażone zawiązki często opadają, a owoce zachowane na drzewie mają niską wartość handlową.
Charakterystyczne dla parcha gruszy jest także porażenie młodych, niezdrewniałych pędów, na których pojawiają się szarooliwkowe plamy przechodzące w brunatne, strupowate rany. W miejscach tych kora pęka, a tkanki stopniowo zamierają.
Patogen może infekować również pąki, które z zewnątrz długo nie wykazują objawów, jednak wiosną, podczas ich rozwoju, dochodzi do ich obumierania.

• Metody agrotechniczne

Podstawowym elementem ograniczania parcha gruszy jest zmniejszenie ilości źródeł infekcji pierwotnej w sadzie. Należy dążyć do usuwania lub przyspieszania rozkładu opadłych liści, które stanowią główne miejsce zimowania patogena w postaci stadium workowego. W praktyce sadowniczej zaleca się rozdrabnianie liści za pomocą mulczowania oraz ich przyorywanie, co ogranicza dojrzewanie owocników i wysiew askospor wiosną.
Istotne znaczenie ma prawidłowe formowanie koron drzew, tak aby były one luźne i dobrze przewietrzane. Poprawa cyrkulacji powietrza przyspiesza obsychanie liści po opadach i rosie, co znacząco ogranicza możliwość infekcji. Należy unikać nadmiernego zagęszczenia drzew oraz prowadzić regularne cięcie prześwietlające, zwłaszcza u odmian silnie rosnących i podatnych na chorobę.
Ważnym elementem profilaktyki jest również ograniczanie nadmiernego nawożenia azotowego, które sprzyja wytwarzaniu delikatnych, długo utrzymujących wilgoć przyrostów, szczególnie podatnych na infekcję. Zbilansowane nawożenie oraz właściwe nawadnianie pozwalają utrzymać dobrą kondycję drzew i zmniejszają ich podatność na porażenie.

• Metody chemiczne

Ochrona chemiczna pozostaje podstawowym i najskuteczniejszym sposobem zwalczania parcha gruszy w sadach towarowych. Zabiegi fungicydowe powinny być prowadzone w sposób zapobiegawczy, ze szczególnym uwzględnieniem okresu od fazy pękania pąków do końca kwitnienia, kiedy występuje największe ryzyko infekcji pierwotnych powodowanych przez askospory.
W programach ochrony stosuje się zarówno fungicydy kontaktowe, które zabezpieczają powierzchnię liści przed wnikaniem patogena, jak i fungicydy o działaniu układowym lub wgłębnym, zdolne do zwalczania infekcji we wczesnym stadium rozwoju. Substancje czynne z grup dodyn, triazoli, pirymidyn, strobiluryn oraz preparaty o działaniu wielomiejscowym są wykorzystywane rotacyjnie, aby ograniczyć ryzyko powstawania odporności patogena.
W okresie intensywnego wzrostu młodych liści oraz przy sprzyjających warunkach pogodowych zabiegi powinny być powtarzane w odpowiednich odstępach czasu, dostosowanych do dynamiki wzrostu roślin i przebiegu pogody. Szczególną uwagę należy zwracać na odmiany silnie podatne na parch gruszy, które wymagają bardziej intensywnej ochrony.