Mączniak rzekomy winorośli
Mączniak rzekomy winorośli jest chorobą silnie uzależnioną od warunków wilgotnościowych, w której kluczową rolę odgrywają zimujące oospory oraz szybko postępujące infekcje wtórne.
Mączniak rzekomy winorośli jest chorobą silnie uzależnioną od warunków wilgotnościowych, w której kluczową rolę odgrywają zimujące oospory oraz szybko postępujące infekcje wtórne.
Galeria
Opis
Mączniak rzekomy winorośli jest jedną z najgroźniejszych chorób powodowanych przez lęgniowce w uprawie winorośli. Patogen został zawleczony do Europy z Ameryki Północnej pod koniec XIX wieku, a jego obecność po raz pierwszy stwierdzono w południowej Francji. Obecnie choroba występuje na całym świecie, wszędzie tam, gdzie uprawiane są rośliny z rodziny Vitaceae (winoroślowate).
W Polsce mączniak rzekomy jest chorobą powszechną i szczególnie groźną w latach o wilgotnej wiośnie i deszczowym lecie. Poraża liście, pędy, kwiatostany oraz zawiązki owoców, prowadząc do znacznych strat ilościowych i jakościowych plonu. Przy braku skutecznej ochrony może powodować całkowite zniszczenie gron oraz silne osłabienie roślin, co wpływa także na ich zimotrwałość.
Systematyka
Mączniak rzekomy winorośli
Plasmopara viticola (Berk. & M.A. Curtis) Berl. & De Toni
Downy mildew of grapevine
Peronosporales
Peronosporaceae
Plasmopara viticola
Sprawca
Czynnikiem sprawczym choroby jest lęgniowiec Plasmopara viticola, organizm grzybopodobny rozwijający się w tkankach rośliny gospodarza. Strzępki patogena rosną międzykomórkowo w miękiszu porażonych organów i wytwarzają ssawki, którymi pobierają substancje odżywcze z żywych komórek.
Na powierzchni porażonych tkanek, głównie na dolnej stronie liści, tworzą się charakterystyczne trzonki zarodnionośne. Są one monopodialnie rozgałęzione, a ich szczytowe odgałęzienia zakończone są kilkoma wyrostkami, na których powstają bezbarwne, eliptyczne zarodniki sporangialne. W obecności wody zarodniki te przekształcają się w zarodnie pływkowe, z których uwalniane są dwuwiciowe zoospory zdolne do aktywnego poruszania się w kropli wody.
Patogen zimuje głównie w postaci grubościennych oospor, powstających w wyniku rozmnażania płciowego w porażonych tkankach, przede wszystkim w opadłych liściach. Oospory cechują się wysoką odpornością na niekorzystne warunki środowiska i mogą przetrwać w glebie przez kilka lat, stanowiąc podstawowe źródło infekcji pierwotnych wiosną.
Warunki rozwoju
Rozwój mączniaka rzekomego jest silnie uzależniony od warunków wilgotnościowych. Kluczową rolę odgrywa obecność wody, która umożliwia kiełkowanie oospor, powstawanie zoospor oraz ich przemieszczanie się na powierzchni roślin.
Optymalne warunki infekcji występują przy temperaturze około 18-24°C oraz wysokiej wilgotności powietrza. Infekcje pierwotne zachodzą najczęściej w maju, gdy kiełkują oospory zimujące w glebie. Okres inkubacji wynosi około 15-18 dni wiosną i skraca się do 5-6 dni w okresie letnim.
Zarodniki sporangialne tworzą się nocą, a infekcja wtórna może nastąpić już po około 90 min zwilżenia liści. Choroba rozwija się szczególnie intensywnie w okresach częstych i długotrwałych opadów deszczu. Chłodna wiosna w Polsce oraz suche lato w rejonach śródziemnomorskich ograniczają jej nasilenie.
Objawy chorobowe
Pierwsze objawy choroby widoczne są na górnej stronie liści w postaci jasnozielonych, chlorotycznych, często oleistych plam. Na młodych liściach mają one zazwyczaj kształt okrągły, natomiast na starszych są nieregularne i ograniczone nerwami. W miarę postępu choroby plamy żółkną, następnie brunatnieją w wyniku zamierania tkanek miękiszowych.
Na dolnej stronie liści, dokładnie w miejscu występowania plam, przy wysokiej wilgotności pojawia się biały, gęsty, pilśniowy nalot złożony z trzonków zarodnionośnych i zarodników. Porażone liście stopniowo zasychają i przedwcześnie opadają.
Kwiatostany oraz młode grona są bardzo wrażliwe na infekcję. Po porażeniu brunatnieją i zasychają, a zawiązki jagód pokrywają się białym nalotem. Młode owoce przybierają szaroniebieską barwę, marszczą się, brunatnieją i zamierają. Owoce w pełni wyrośnięte nie ulegają już infekcji, jednak wcześniejsze uszkodzenia znacząco obniżają wielkość i jakość plonu.
Jak zapobiegać?
Podstawą ograniczania choroby jest niszczenie opadłych liści poprzez ich dokładne wygrabianie i zakopywanie, co zmniejsza ilość zimujących oospor. Należy unikać nadmiernego zagęszczenia krzewów, regularnie przycinać pędy oraz usuwać chwasty, aby poprawić przewiewność i przyspieszyć obsychanie roślin po opadach. Zaleca się również sadzenie zdrowych, kwalifikowanych sadzonek i wybór stanowisk o dobrej cyrkulacji powietrza.
Istotną rolę odgrywa systematyczna lustracja plantacji od maja do sierpnia, ze szczególnym uwzględnieniem okresów wysokiej wilgotności. Wczesne wykrycie pierwszych plam oleistych umożliwia szybkie podjęcie działań ochronnych i ograniczenie rozwoju epidemii.
Ochronę chemiczną należy rozpocząć przed kwitnieniem i kontynuować po kwitnieniu do momentu, gdy owoce osiągną wielkość ziarna grochu. Zabiegi wykonuje się co 10-14 dni, zwłaszcza w okresach przewlekłych opadów. W ochronie stosuje się fungicydy kontaktowe i wgłębne zarejestrowane do zwalczania mączniaka rzekomego winorośli, pamiętając o rotacji substancji czynnych i przestrzeganiu okresów karencji. Wiele preparatów ogranicza jednocześnie rozwój innych chorób winorośli, co zwiększa efektywność programu ochrony.