Mączniak prawdziwy zbóż i traw
Mączniak prawdziwy jest jedną z najważniejszych chorób zbóż w klimacie umiarkowanym. W Polsce corocznie obserwowany jest w uprawach pszenicy i jęczmienia, rzadziej żyta, owsa i pszenżyta.
Mączniak prawdziwy jest jedną z najważniejszych chorób zbóż w klimacie umiarkowanym. W Polsce corocznie obserwowany jest w uprawach pszenicy i jęczmienia, rzadziej żyta, owsa i pszenżyta.
Galeria
Sprawca
Sprawcą choroby jest grzyb workowy Blumeria graminis, bezwzględny pasożyt roślin z rodziny wiechlinowatych. Patogen rozwija się wyłącznie na żywych tkankach gospodarza i wytwarza ssawki, za pomocą których pobiera składniki pokarmowe z komórek epidermy.
W obrębie gatunku wyróżnia się formy specjalne przystosowane do określonych żywicieli, między innymi B. graminis f. sp. tritici na pszenicy, f. sp. hordei na jęczmieniu, f. sp. secalis na życie oraz f. sp. avenae na owsie.
Patogen tworzy powierzchniową grzybnię, z której wyrastają trzonki konidialne produkujące jednokomórkowe, bezbarwne zarodniki konidialne. Zarodniki te tworzą się w łańcuszkach i są łatwo przenoszone przez wiatr na znaczne odległości. W okresie wegetacji stadium konidialne odgrywa zasadniczą rolę w rozprzestrzenianiu choroby.
Pod koniec sezonu wegetacyjnego patogen wytwarza stadium płciowe w postaci kulistych, ciemnobrunatnych owocników zamkniętych, zwanych klejstotecjami, obecnie określanych jako chasmotecja. W ich wnętrzu znajdują się worki z askosporami. W warunkach klimatu umiarkowanego znaczenie stadium płciowego w epidemiologii jest mniejsze niż stadium konidialnego, choć może ono odgrywać rolę w zmienności genetycznej populacji patogena.
Głównym źródłem infekcji w kolejnym sezonie są zimujące na oziminach, samosiewach i trawach resztki porażonych roślin, w których przetrwa grzybnia.
Warunki rozwoju
Rozwojowi mączniaka prawdziwego sprzyja umiarkowana temperatura oraz wysoka wilgotność powietrza, przy jednoczesnym braku wolnej wody na powierzchni liścia. Optymalna temperatura dla rozwoju patogena mieści się w zakresie 15 do 20°C.
Zarodniki konidialne mogą kiełkować bez obecności kropli wody, co odróżnia tę chorobę od wielu innych patogenów grzybowych. Wysoka wilgotność względna powietrza sprzyja infekcji, natomiast intensywne opady deszczu mogą mechanicznie ograniczać ilość zarodników na powierzchni roślin.
Cykl rozwojowy od infekcji do wytworzenia nowego pokolenia zarodników trwa około 7 do 10 dni, co umożliwia szybkie narastanie epidemii. Choroba może pojawiać się już jesienią na zbożach ozimych, a jej intensywny rozwój następuje wiosną i wczesnym latem.
Objawy chorobowe
Pierwsze objawy pojawiają się zwykle jesienią lub wczesną wiosną w postaci niewielkich, białych, mączystych nalotów na liściach. Nalot stanowi grzybnię oraz skupienia zarodników konidialnych.
W miarę rozwoju choroby plamy powiększają się i mogą zlewać się, pokrywając znaczną część powierzchni blaszki liściowej. Początkowo porażane są dolne liście, następnie liście wyżej położone, a przy silnym nasileniu także źdźbła i kłosy.
Z czasem nalot staje się filcowaty, a w jego obrębie pojawiają się drobne, czarne punkty, będące owocnikami stadium płciowego. Silnie porażone liście żółkną, przedwcześnie zasychają i obumierają. W przypadku infekcji liścia flagowego dochodzi do istotnego ograniczenia wypełniania ziarna, co skutkuje spadkiem masy tysiąca ziaren oraz obniżeniem plonu.
Na niektórych odmianach mogą występować brunatne plamy bez typowego, obfitego nalotu, co stanowi przejaw reakcji nadwrażliwości rośliny.
Jak zapobiegać?
Podstawowe znaczenie ma stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego oraz właściwego zmianowania. Ograniczenie samosiewów i chwastów jednoliściennych zmniejsza ilość źródeł infekcji.
Należy unikać zbyt gęstego siewu oraz nadmiernego nawożenia azotem, które sprzyja bujnemu wzrostowi i zwiększa podatność roślin. Właściwa regulacja łanu oraz zbilansowane nawożenie NPK ograniczają rozwój choroby.
Istotną rolę odgrywa dobór odmian o podwyższonej odporności genetycznej.
Odpowiednie terminy siewu oraz utrzymanie dobrej kondycji roślin zmniejszają ryzyko silnego porażenia.
W przypadku przekroczenia progu szkodliwości stosuje się fungicydy z różnych grup chemicznych, przy zachowaniu zasad rotacji mechanizmów działania w celu ograniczenia ryzyka powstawania odporności patogena.
Do substancji czynnych stosowanych w Polsce należą między innymi:
Zabiegi wykonuje się w fazach krytycznych dla plonowania, zwłaszcza w okresie strzelania w źdźbło oraz przed i w trakcie kłoszenia, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony liścia flagowego.