Mączniak prawdziwy winorośli jest chorobą o wysokim potencjale epidemicznym, której rozwój nie wymaga obecności wody, a źródło infekcji często ukryte jest w zimujących pąkach, co czyni ją jednym z kluczowych zagrożeń fitosanitarnych w uprawie winorośli.
Opis
Mączniak prawdziwy winorośli jest jedną z najważniejszych chorób grzybowych tej rośliny na świecie. Patogen został zawleczony do Europy z Ameryki Północnej w XIX wieku i szybko rozprzestrzenił się we wszystkich rejonach uprawy winorośli. Obecnie występuje globalnie, wszędzie tam, gdzie uprawiane są gatunki z rodziny Vitaceae (winoroślowate).
Choroba poraża liście, pędy, kwiatostany i jagody. W warunkach sprzyjających może prowadzić do znacznego obniżenia plonu, pogorszenia jakości owoców oraz spadku zawartości cukrów w jagodach. W przypadku odmian deserowych i winiarskich skutki ekonomiczne są szczególnie dotkliwe, ponieważ infekcja wpływa zarówno na wielkość, jak i parametry jakościowe gron.
Systematyka
Mączniak prawdziwy winorośli
Erysiphe necator Schwein.
Grapevine powdery mildew
Erysiphales
Erysiphaceae
Erysiphe necator
Sprawca
Erysiphe necator jest pasożytem obligatoryjnym, rozwijającym się wyłącznie na żywych tkankach gospodarza. Grzybnia rozwija się powierzchniowo na organach rośliny, tworząc charakterystyczny biały, mączysty nalot zbudowany ze strzępek, trzonków konidialnych i zarodników konidialnych. Do komórek epidermy wnikają ssawki, haustoria, którymi patogen pobiera substancje odżywcze.
W okresie wegetacyjnym podstawową rolę w rozprzestrzenianiu choroby odgrywają jednokomórkowe, eliptyczne zarodniki konidialne tworzące się w łańcuszkach. Są one łatwo przenoszone przez wiatr i inicjują infekcje wtórne.
Pod koniec sezonu na powierzchni porażonych organów powstają kuliste, brunatnoczarne owocniki stadium doskonałego, chasmotecja, o średnicy około 75-105 µm. Zawierają one worki z zarodnikami workowymi, jednak w warunkach klimatu umiarkowanego ich znaczenie epidemiologiczne jest ograniczone.
Patogen zimuje głównie w postaci grzybni w pąkach winorośli oraz w pęknięciach i szczelinach kory na pędach. Źródłem infekcji mogą być także obumarłe resztki roślin pozostające na plantacji. Wiosną, z porażonych pąków, rozwijają się tzw. pędy flagowe stanowiące pierwotne ogniska infekcji.
Warunki rozwoju
Mączniak prawdziwy rozwija się najlepiej w temperaturze umiarkowanej, zwykle w zakresie 20-27°C, przy czym infekcje mogą zachodzić już od około 10°C. W przeciwieństwie do wielu innych patogenów grzybowych nie wymaga obecności wody do kiełkowania zarodników. Wysoka wilgotność powietrza sprzyja infekcjom, jednak długotrwałe zwilżenie liści może ograniczać rozwój patogena.
Choroba szczególnie intensywnie rozwija się w miejscach o słabym przewietrzaniu, przy zagęszczonych krzewach i nadmiernym nawożeniu azotowym. Okres inkubacji wynosi zazwyczaj od 7 do 14 dni, co umożliwia szybkie powstawanie kolejnych pokoleń zarodników w ciągu sezonu.
Objawy chorobowe
W początkowej fazie na obu stronach liści pojawiają się mało wyraźne, bladozielone plamy o matowej powierzchni. W krótkim czasie pokrywają się one białym, mączystym nalotem grzybni i zarodników konidialnych. Nalot może obejmować również ogonki liściowe, szypułki i młode pędy.
Na niedrewniejących pędach widoczne są brunatne, później czerwonobrunatne plamy. Silnie porażone liście ulegają deformacjom, brunatnieją i mogą przedwcześnie opadać.
Infekcja gron przed lub tuż po kwitnieniu prowadzi do słabego zawiązywania jagód. Jagody porażone we wczesnej fazie rozwoju przestają rosnąć, ich skórka sztywnieje, a w miarę wzrostu miąższu dochodzi do głębokiego pękania owoców. Na ich powierzchni widoczny jest brudnobiały nalot, który pod koniec sezonu może ciemnieć. Pęknięcia sprzyjają wtórnym infekcjom przez inne patogeny, co dodatkowo obniża jakość plonu.
U odmian ciemnoowocowych infekcja może powodować nieprawidłowe wybarwianie jagód. Owoce pokryte nalotem lub z siateczką zbliznowaceń tracą wartość handlową.
Jak zapobiegać?
Podstawą ograniczania choroby jest sadzenie zdrowego materiału szkółkarskiego oraz utrzymywanie optymalnej rozstawy roślin, zapewniającej dobre nasłonecznienie i przewietrzanie łanu. Należy unikać nadmiernego zagęszczenia pędów i gron oraz jednostronnego nawożenia azotem. Wskazane jest systematyczne monitorowanie plantacji i usuwanie silnie porażonych pędów, co ogranicza źródło infekcji pierwotnych.
Istotne znaczenie ma właściwe formowanie krzewów i regulacja wzrostu poprzez przycinanie oraz uszczykiwanie wierzchołków latorośli. Ograniczenie zacienienia i poprawa cyrkulacji powietrza zmniejszają warunki sprzyjające rozwojowi patogena.
Ochronę chemiczną prowadzi się po wystąpieniu pierwszych objawów choroby, zwykle od fazy kilku rozwiniętych liści do początku dojrzewania jagód, w zależności od przebiegu pogody. Stosuje się fungicydy siarkowe oraz preparaty systemiczne i wgłębne zarejestrowane do ochrony winorośli. Zabiegi wykonuje się w odstępach 10-14 dni, dostosowując częstotliwość do presji choroby i warunków atmosferycznych. Należy rotować substancje czynne w celu ograniczenia ryzyka powstawania odporności patogena.