Drobna plamistość liści drzew pestkowych to choroba, która zaczyna się od drobnych plamek, a w sprzyjających warunkach potrafi w krótkim czasie doprowadzić do całkowitego ogołocenia drzew i poważnych strat w plonach.
Galeria
Opis
Drobna plamistość liści drzew pestkowych jest jedną z najgroźniejszych chorób grzybowych porażających wiśnie i czereśnie, zarówno w sadach towarowych, jak i w szkółkach oraz nasadzeniach amatorskich. Choroba występuje corocznie w różnym nasileniu, jednak w warunkach sprzyjających może przybierać charakter epidemiczny i prowadzić do bardzo poważnych strat gospodarczych.
Najczęściej porażane są wiśnie i czereśnie, w tym również podkładki, szczególnie czereśni ptasiej, rzadziej inne gatunki drzew pestkowych. W Polsce choroba ta uznawana jest za najważniejszą chorobę liści wiśni, powodującą masową defoliację drzew już w pierwszej połowie lata. Skutkiem silnego porażenia jest znaczne osłabienie wzrostu drzew, spadek plonowania w roku bieżącym i następnym oraz zwiększona podatność drzew na przemarzanie zimą.
Systematyka
Drobna plamistość liści drzew pestkowych
Blumeriella jaapii (Rehm) Arx
Cherry leaf spot
Helotiales
Drepanopezizaceae
Blumeriella jaapii
Sprawca
Sprawcą choroby jest grzyb workowy Blumeriella jaapii, który w cyklu rozwojowym wytwarza zarówno stadium workowe, jak i stadium konidialne. Stadium doskonałe rozwija się na opadłych, porażonych liściach i ma kluczowe znaczenie w inicjowaniu infekcji pierwotnych.
Zimującą formą patogena są owocniki stadium workowego, czyli apotecja, tworzące się na opadłych liściach zalegających na powierzchni gleby. Wewnątrz apotecjów znajdują się worki z askosporami, które stanowią podstawowe źródło infekcji pierwotnych wiosną.
W okresie wegetacji grzyb rozwija stadium bezpłciowe, znane jako Phloeosporella padi. Na dolnej stronie porażonych liści, pod skórką, powstają acerwulusy, w których wytwarzane są zarodniki konidialne. To właśnie konidia odpowiadają za infekcje wtórne i szybkie rozprzestrzenianie się choroby w sezonie.
Warunki rozwoju
Infekcjom sprzyjają umiarkowane temperatury oraz wysoka wilgotność powietrza. Kiełkowanie zarodników i wnikanie patogena do tkanek liścia zachodzi najintensywniej w temperaturze od około 15 do 22°C, przy długotrwałym zwilżeniu powierzchni liści.
Zarodniki workowe dojrzewają zazwyczaj pod koniec kwietnia i na początku maja, a ich wysiew następuje podczas opadów deszczu. Największe nasilenie infekcji pierwotnych przypada od połowy maja do końca czerwca. W sprzyjających warunkach pierwsze objawy choroby mogą pojawić się już po 5 dniach od zakażenia.
W sezonie wegetacyjnym grzyb wytwarza kilka generacji zarodników konidialnych. Długotrwałe opady deszczu, częste zwilżanie liści oraz intensywny przyrost młodych tkanek sprzyjają szybkiemu narastaniu choroby i mogą prowadzić do masowej defoliacji drzew już w lipcu.
Objawy chorobowe
Objawy na liściach
Pierwsze objawy choroby pojawiają się pod koniec maja lub na początku czerwca. Na górnej stronie liści widoczne są drobne, okrągłe lub nieregularne plamki o średnicy 1-2 mm. Początkowo mają one barwę ciemnozieloną lub szarozieloną, następnie brunatnieją i przybierają odcień brunatnoczerwony.
W miarę rozwoju choroby liczba plam gwałtownie wzrasta, szczególnie na brzegach liści. Tkanka w obrębie plam stopniowo zamiera, a na dolnej stronie blaszki liściowej, w miejscach nekroz, pojawiają się drobne, jasnoszare lub kremowe, lekko wyniesione struktury, będące skupieniami acerwulusów.
Silnie porażone liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają. W przypadku dużego nasilenia choroby może dojść do całkowitego ogołocenia drzew z liści już w lipcu lub sierpniu, co jest szczególnie widoczne na zdjęciach przedstawiających silnie porażone wiśnie.
Wtórne skutki porażenia
Przedwczesna defoliacja prowadzi do znacznego osłabienia drzew, zahamowania przyrostów oraz słabszego różnicowania pąków kwiatowych. Drzewa pozbawione liści w pełni lata są bardziej podatne na inne choroby infekcyjne oraz na uszkodzenia mrozowe w okresie zimowym. W kolejnym sezonie obserwuje się wyraźny spadek plonu.
Jak zapobiegać?
Podstawowym elementem ograniczania choroby jest redukcja źródeł infekcji pierwotnej. Należy dążyć do usuwania opadłych liści z sadu lub przyspieszania ich rozkładu, ponieważ stanowią one główne miejsce zimowania patogena. W praktyce sadowniczej stosuje się jesienne zabiegi ograniczające zdolność grzyba do tworzenia apotecjów.
Istotne znaczenie ma prowadzenie prawidłowej agrotechniki, w tym utrzymywanie luźnej, dobrze przewietrzanej korony drzew, co sprzyja szybkiemu obsychaniu liści po opadach. Należy unikać nadmiernego nawożenia azotem, które zwiększa podatność młodych liści na infekcję.
Ochrona chemiczna jest kluczowym elementem zwalczania drobnej plamistości liści, zarówno w sadach towarowych, jak i w szkółkach. Pierwsze zabiegi ochronne zaleca się wykonywać bezpośrednio po kwitnieniu wiśni i czereśni, a kolejne powtarzać w odstępach 10-14 dni, szczególnie w okresach długotrwałych opadów deszczu.
W praktyce wykorzystywane są fungicydy zawierające substancje czynne z grupy ditiokarbaminianów, triazoli, anilidów oraz innych grup chemicznych o potwierdzonej skuteczności wobec Blumeriella jaapii. W przypadku stwierdzenia obniżonej wrażliwości lokalnych populacji patogena zaleca się rotację substancji czynnych oraz stosowanie preparatów o odmiennym mechanizmie działania.
W szkółkach oraz w latach o dużym nasileniu choroby konieczne bywa wykonywanie większej liczby zabiegów ochronnych, dostosowanych do przebiegu warunków pogodowych.