Brunatna zgnilizna drzew pestkowych jest jedną z najgroźniejszych chorób grzybowych sadów pestkowych, prowadzącą do masowego zamierania kwiatów, pędów oraz gnicia owoców, a w sprzyjających warunkach pogodowych może powodować bardzo duże straty plonu i osłabienie całych drzew.
Galeria
Opis
Brunatna zgnilizna drzew pestkowych jest chorobą powszechnie występującą we wszystkich rejonach uprawy drzew pestkowych na świecie. W Polsce notowana jest corocznie i w latach o wilgotnej wiośnie oraz deszczowym okresie dojrzewania owoców może powodować szczególnie duże szkody.
Największe zagrożenie choroba stanowi dla wiśni i czereśni, gdzie oprócz gnicia owoców często dochodzi do porażenia kwiatów i pędów, co może prowadzić nawet do zamierania całych konarów. U śliwy, moreli i brzoskwini dominującym problemem są zgnilizny owoców, natomiast porażenie pędów występuje rzadziej. Sporadycznie choroba może porażać również jabłonie i grusze.
Roślinami żywicielskimi są głównie drzewa z rodzaju Prunus, w tym wiśnia, czereśnia, śliwa, morela, brzoskwinia oraz nektaryna.
Systematyka
Brunatna zgnilizna drzew pestkowych
Monilinia laxa (Aderh. & Ruhland) Honey, Monilinia fructicola (G. Winter) Honey, Monilinia fructigena (Pers.) Honey
Brown rot of stone fruits
Helotiales
Sclerotiniaceae
Monilinia laxa, Monilinia fructicola, Monilinia fructigena
Sprawca
Sprawcami choroby są grzyby z rodzaju Monilinia (Monilinia laxa, Monilinia fructicola, Monilinia fructigena), które w warunkach klimatu umiarkowanego rozwijają się głównie w stadium bezpłciowym, tworząc liczne zarodniki konidialne. Grzybnia patogenu rozwija się w tkankach porażonych kwiatów, pędów i owoców, prowadząc do ich szybkiego zamierania lub gnicia.
Patogen zimuje przede wszystkim w postaci grzybni oraz sporodochiów na porażonych pędach, zaschniętych kwiatostanach oraz w tzw. mumiach owocowych, które pozostają na drzewach lub opadają na glebę. Zmumifikowane owoce stanowią jedno z najważniejszych źródeł infekcji pierwotnych wiosną. W sprzyjających warunkach na mumiach mogą tworzyć się również owocniki stadium doskonałego, jednak w praktyce ich znaczenie epidemiologiczne jest niewielkie.
Rozprzestrzenianie patogenu odbywa się głównie za pośrednictwem zarodników konidialnych, które są przenoszone przez wiatr, deszcz, owady oraz podczas zabiegów pielęgnacyjnych. Zarodniki infekują rośliny przez naturalne otwory, takie jak znamiona słupków w kwiatach, a także przez uszkodzenia skórki owoców powstałe na skutek opadów gradu, intensywnych deszczy, pęknięć fizjologicznych lub żerowania szkodników.
Warunki rozwoju
Rozwojowi brunatnej zgnilizny drzew pestkowych sprzyjają warunki umiarkowanie ciepłe i wilgotne. Optymalna temperatura dla infekcji i rozwoju patogenu mieści się zazwyczaj w zakresie od ok. 15 do 25°C, przy jednoczesnej wysokiej wilgotności powietrza lub długotrwałym zwilżeniu tkanek.
Infekcje kwiatów najczęściej zachodzą wczesną wiosną, w okresie kwitnienia, zwłaszcza podczas chłodnej i deszczowej pogody. Z kolei infekcje owoców nasilają się w okresie ich dojrzewania, szczególnie przy długotrwałych opadach deszczu i uszkodzeniach skórki. W sprzyjających warunkach choroba może rozwijać się bardzo gwałtownie, prowadząc do szybkiego gnicia owoców i rozwoju epidemii w sadzie.
Objawy chorobowe
Pierwsze objawy choroby mogą pojawiać się już na kwiatach, które brunatnieją, więdną i zamierają, często pozostając zaschnięte na drzewach przez długi czas. Z porażonych kwiatów grzybnia może przerastać do krótkopędów i jednorocznych pędów, powodując ich brunatnienie, nekrozy kory oraz szybkie zamieranie. Na porażonych pędach często obserwuje się charakterystyczne wycieki gumy.
Na owocach brunatna zgnilizna objawia się początkowo w postaci niewielkich, brunatnych plam gnilnych, które bardzo szybko się powiększają i obejmują znaczną część lub cały owoc. W miarę rozwoju choroby na powierzchni gnijących owoców pojawiają się jasnobrązowe, poduszeczkowate skupienia zarodników konidialnych, rozmieszczone często koncentrycznie, choć u niektórych gatunków nieregularnie. Porażone owoce miękną, gniją, a następnie zasychają, tworząc charakterystyczne mumie.
W przypadku wiśni i czereśni często obserwuje się jednoczesne porażenie kwiatów, pędów i owoców, co znacząco osłabia drzewa i może prowadzić do zamierania całych konarów, a u młodych drzew nawet całych koron.
Jak zapobiegać?