Brązowa plamistość liści gruszy
Brązowa plamistość liści gruszy jest groźną chorobą grzybową, która w ostatnich dekadach nabrała dużego znaczenia gospodarczego w sadach gruszowych wielu krajów Europy, w tym również w Polsce.
Brązowa plamistość liści gruszy jest groźną chorobą grzybową, która w ostatnich dekadach nabrała dużego znaczenia gospodarczego w sadach gruszowych wielu krajów Europy, w tym również w Polsce.
Opis
Brązowa plamistość liści gruszy jest groźną chorobą grzybową, która w ostatnich dekadach nabrała dużego znaczenia gospodarczego w sadach gruszowych wielu krajów Europy, w tym również w Polsce. Choroba ta występuje szczególnie często w regionach o wilgotnym klimacie oraz w sadach o intensywnej technologii produkcji, gdzie sprzyjające warunki mikroklimatyczne ułatwiają rozwój patogena.
Największe straty powodowane są w wyniku przedwczesnego opadania liści, osłabienia drzew oraz pogorszenia jakości owoców. Silne porażenie prowadzi do znacznego ograniczenia asymilacji, zaburzeń wzrostu pędów oraz gorszego przygotowania drzew do okresu zimowego. Choroba ma także istotne znaczenie pośrednie, ponieważ uszkodzone liście i owoce stają się bardziej podatne na infekcje wtórne, zarówno grzybowe, jak i bakteryjne.
Brązowa plamistość liści gruszy notowana jest również na innych roślinach z rodziny różowatych oraz na roślinach dziko rosnących i ozdobnych, które mogą pełnić rolę rezerwuaru patogena w środowisku.
Systematyka
Brązowa plamistość liści gruszy
Stemphylium vesicarium (Wallr.) E.G. Simmons
Stemphylium leaf spot of pear
Pleosporales
Pleosporaceae
Stemphylium vesicarium
Sprawca
Sprawcą choroby jest grzyb Stemphylium vesicarium, należący do workowców z klasy Dothideomycetes. Patogen ten charakteryzuje się dużą zdolnością przystosowawczą i może rozwijać się zarówno jako pasożyt roślin, jak i organizm saprotroficzny na martwej materii organicznej.
W cyklu rozwojowym S. vesicarium kluczową rolę odgrywa stadium bezpłciowe. Grzyb wytwarza liczne zarodniki konidialne, które są głównym materiałem infekcyjnym. Konidia są brunatne, grubościenne, wielokomórkowe, poprzecznie i podłużnie przegrodzone, o kształcie elipsoidalnym lub jajowatym. Powstają pojedynczo lub w krótkich łańcuszkach na brunatnych trzonkach konidialnych. Cechują się dużą odpornością na czynniki środowiskowe oraz wysoką zdolnością przeżywania w warunkach niekorzystnych.
Stadium płciowe patogena ma niewielkie znaczenie epidemiologiczne i występuje rzadko. Z tego względu w praktyce sadowniczej choroba rozprzestrzenia się niemal wyłącznie za pośrednictwem zarodników konidialnych.
Źródłem infekcji pierwotnych są przede wszystkim opadłe, porażone liście, resztki roślinne pozostające na powierzchni gleby oraz porażone pędy. Patogen może również zimować w postaci grzybni na resztkach organicznych. W sezonie wegetacyjnym kolejne infekcje wtórne inicjowane są przez zarodniki powstające na świeżych plamach chorobowych.
Warunki rozwoju
Rozwojowi brązowej plamistości liści gruszy sprzyjają warunki wysokiej wilgotności powietrza oraz długotrwałe zwilżenie powierzchni liści. Kluczowym czynnikiem inicjującym infekcję jest obecność wody, która umożliwia kiełkowanie zarodników i wnikanie strzępek infekcyjnych do tkanek rośliny.
Optymalna temperatura dla rozwoju patogena mieści się w zakresie od ok. 18 do 28°C, przy czym szczególnie intensywny rozwój choroby obserwuje się w okresach ciepłych i deszczowych. W takich warunkach cykl infekcyjny może się powtarzać wielokrotnie w trakcie jednego sezonu wegetacyjnego.
Infekcje mogą zachodzić przez całą wegetację, jednak największe nasilenie choroby obserwuje się zwykle od późnej wiosny do połowy lata. Gęsta korona drzew, ograniczona cyrkulacja powietrza oraz długie utrzymywanie się wilgoci na liściach istotnie zwiększają ryzyko wystąpienia choroby.
Objawy chorobowe
Pierwsze objawy choroby pojawiają się na liściach gruszy w postaci drobnych, brunatnych lub brunatnoszarych plam, często z jaśniejszym środkiem. Plamy te stopniowo powiększają się, mogą przybierać nieregularny kształt i zlewać się ze sobą, obejmując coraz większą powierzchnię blaszki liściowej.
W miarę postępu choroby tkanka w obrębie plam ulega nekrozie, a na jej powierzchni pojawiają się ciemniejsze skupienia zarodnikowania grzyba. Silnie porażone liście żółkną, zasychają i przedwcześnie opadają, co prowadzi do znacznego ogołocenia drzew jeszcze w trakcie sezonu letniego.
Objawy mogą występować również na owocach, gdzie pojawiają się drobne, ciemne, lekko zapadnięte plamy na skórce. Porażone owoce tracą wartość handlową i są bardziej podatne na wtórne infekcje gnilne. W przypadku silnego porażenia choroba może prowadzić do znacznego obniżenia plonu oraz pogorszenia jakości owoców.
Jak zapobiegać?
Ograniczanie brązowej plamistości liści gruszy opiera się na prowadzeniu luźnych, dobrze przewietrzanych koron, co skraca czas zwilżenia liści po opadach. Istotne znaczenie ma unikanie nadmiernego wzrostu drzew oraz ograniczanie wilgotności w obrębie korony poprzez racjonalne cięcie i regulację nawożenia. W sadach nawadnianych należy ograniczać zraszanie nadkoronowe, ponieważ wydłuża ono okres infekcji.
Kluczowe znaczenie ma redukcja źródeł infekcji poprzez usuwanie lub przyspieszanie rozkładu opadłych liści i resztek roślinnych, na których patogen zimuje. Utrzymywanie czystości w strefie rzędów i międzyrzędzi ogranicza możliwość rozwoju patogena w formie saprotroficznej. Systematyczna lustracja sadów pozwala na szybkie reagowanie w okresach wzmożonego zagrożenia.
Mogą pełnić rolę uzupełniającą w integrowanej ochronie, głównie poprzez ograniczanie źródeł inokulum. W badaniach wykazano skuteczność wybranych szczepów Bacillus oraz Trichoderma w hamowaniu wzrostu Stemphylium vesicarium, jednak ich stosowanie w sadzie zależy od dostępności i rejestracji preparatów biologicznych. Metody te są szczególnie przydatne w strategiach ograniczających liczbę zabiegów chemicznych.
Ochrona chemiczna powinna być prowadzona w okresach wysokiego ryzyka infekcji, zwłaszcza podczas długotrwałych opadów i utrzymującej się wysokiej wilgotności. W Polsce do ochrony gruszy przed brązową plamistością liści wykorzystywane są m.in. substancje czynne takie jak fluopyram, fluksapyroksad oraz mefentriflukonazol, stosowane rotacyjnie w celu ograniczenia ryzyka odporności patogena. W strategiach ochrony istotną rolę odgrywają również preparaty miedziowe oraz wodorowęglan potasu, pełniące funkcję uzupełniającą i antyodpornościową.