Antraknoza jabłek
Antraknoza jabłek i gruszek jest chorobą grzybową owoców o rosnącym znaczeniu gospodarczym, szczególnie w kontekście strat przechowalniczych.
Antraknoza jabłek i gruszek jest chorobą grzybową owoców o rosnącym znaczeniu gospodarczym, szczególnie w kontekście strat przechowalniczych.
Opis
Antraknoza jabłek i gruszek jest chorobą grzybową owoców o rosnącym znaczeniu gospodarczym, szczególnie w kontekście strat przechowalniczych. W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost udziału tej choroby wśród patogenów odpowiedzialnych za gnicie owoców w chłodniach, co doprowadziło do jej wyodrębnienia jako odrębnej jednostki chorobowej, niezależnej od gorzkiej zgnilizny wywoływanej przez Neofabraea spp.
Choroba występuje zarówno w sadach jabłoniowych, jak i gruszowych, przy czym objawy bardzo często ujawniają się dopiero po dłuższym okresie przechowywania owoców. Patogen ma charakter polifagiczny i może zasiedlać liczne rośliny żywicielskie, co zwiększa ryzyko infekcji w sadach zlokalizowanych w sąsiedztwie innych upraw sadowniczych lub jagodowych.
Systematyka
Antraknoza jabłek
Glomerella acutata Guerber & J.C. Correll
Anthracnose of apple
Glomerellales
Glomerellaceae
Glomerella acutata (syn. Colletotrichum acutatum)
Sprawca
Sprawcą antraknozy jabłek i gruszek jest Colletotrichum acutatum sensu lato, grzyb o dużej zmienności biologicznej i wysokiej zdolności adaptacyjnej. W rocznym cyklu rozwojowym patogenu wyróżnia się dwa stadia: stadium workowe, określane jako teleomorfa (Glomerella acutata), które pełni głównie funkcję saprotroficzną, oraz stadium konidialne, czyli anamorfę (Colletotrichum acutatum), w którym patogen zachowuje się pasożytniczo względem rośliny gospodarza.
Grzyb zimuje przede wszystkim w postaci grzybni rozwijającej się na korze martwego drewna, w obrębie ran zgorzelowych na pędach, a także w zmumifikowanych owocach pozostających na drzewach lub na powierzchni gleby. W okresie wegetacji, przy wysokiej wilgotności powietrza, na grzybni tworzą się owocniki konidialne, z których uwalniane są liczne zarodniki.
Zarodniki konidialne są przenoszone głównie z kroplami deszczu oraz przez rozbryzg wody, a w mniejszym stopniu również przez wiatr. Owoce jabłoni i gruszy są podatne na porażenie przez cały okres wzrostu, od zawiązywania aż do zbioru. Do infekcji dochodzi najczęściej przez mikrouszkodzenia skórki, jednak zarodniki C. acutatum są zdolne do wnikania także przez przetchlinki, co ma kluczowe znaczenie w rozwoju infekcji przechowalniczych.
Dodatkowym źródłem infekcji mogą być zarodniki pochodzące z innych roślin żywicielskich, takich jak truskawka czy wiśnia, rosnących w bezpośrednim sąsiedztwie sadu.
Warunki rozwoju
Colletotrichum acutatum jest patogenem ciepłolubnym, jednak cechuje się szerokim zakresem tolerancji temperaturowej. Badania wskazują, że przy odpowiednio długim czasie zwilżenia powierzchni roślin infekcja owoców może zachodzić nawet w temperaturze około 5°C, choć rozwój choroby w takich warunkach jest wyraźnie spowolniony.
Najintensywniejszy rozwój choroby obserwuje się w zakresie temperatur 25-28°C, natomiast za optimum uznano przedział 20-25°C. Wysoka wilgotność powietrza oraz długotrwałe zwilżenie owoców są kluczowymi czynnikami warunkującymi skuteczność infekcji. W warunkach sprzyjających patogen może bardzo szybko kolonizować tkanki owocu, prowadząc do gwałtownego rozwoju zgnilizn.
Objawy chorobowe
Objawy antraknozy jabłek i gruszek mogą pojawiać się jeszcze w sadzie, jednak najczęściej ujawniają się dopiero po kilku miesiącach przechowywania w warunkach chłodniczych, zwłaszcza w momencie osiągania przez owoce dojrzałości konsumpcyjnej.
Pierwsze symptomy widoczne są na skórce owocu, najczęściej w okolicy przetchlinek, w postaci niewielkich, okrągłych, zapadających się plam gnilnych o jasnobrązowym zabarwieniu. Po przeniesieniu porażonych owoców do temperatury 15-20°C i przy wysokiej wilgotności powietrza, plamy szybko się powiększają. W ich obrębie tworzą się koncentrycznie ułożone acerwulusy zawierające zarodniki, które przybierają postać pomarańczowych, łososiowych lub czarnych wycieków.
W przypadku licznych infekcji plamy mogą się zlewać, prowadząc do powstawania rozległych zgnilizn. Rozwój choroby zarówno na jabłkach, jak i gruszkach w takich warunkach ma bardzo gwałtowny przebieg. Na przekroju poprzecznym plamy gnilne mają charakterystyczny stożkowaty kształt, a częściowo porażony owoc nabiera gorzkiego smaku, co całkowicie dyskwalifikuje go z obrotu handlowego.
Jak zapobiegać?
Ochrona przed antraknozą jabłek i gruszek opiera się przede wszystkim na działaniach profilaktycznych, ponieważ choroba często rozwija się w sposób latentny. Kluczowe znaczenie ma systematyczne usuwanie porażonych owoców i zmumifikowanych resztek z sadu, a także wycinanie pędów z objawami zgorzeli i ran. Prowadzenie prześwietlającego cięcia drzew sprzyja szybszemu obsychaniu owoców po opadach i ogranicza warunki sprzyjające infekcji. Istotne jest również unikanie nawadniania nadkoronowego w okresach wysokiego ryzyka choroby.
W ochronie pozbiorczej duże znaczenie ma szybkie schładzanie owoców po zbiorze, utrzymanie higieny przechowalni oraz ograniczanie uszkodzeń mechanicznych, które ułatwiają wnikanie patogenu.
Zabiegi chemiczne powinny być prowadzone zapobiegawczo w okresach sprzyjających infekcji, z zachowaniem zasad rotacji substancji czynnych i wyłącznie w oparciu o aktualnie dopuszczone do stosowania środki ochrony roślin, zgodnie z obowiązującymi rejestrami.