Maj 2026 roku przyniósł w Polsce wyraźnie zróżnicowane warunki pogodowe, które istotnie wpłynęły na stan upraw warzywniczych. Początek miesiąca był chłodny i niesprzyjający. W pierwszych dniach maja odnotowano przymrozki, a temperatury przy gruncie spadały miejscami poniżej 0°C, powodując uszkodzenia rozsady i osłabienie roślin. W połowie maja pogoda zaczęła się stabilizować, temperatura rosła, choć towarzyszyły temu lokalne opady deszczu, szczególnie intensywne w regionach centralnej i zachodniej Polski. Aktualna prognoza wskazuje na dalsze ocieplenie. W nadchodzącym tygodniu temperatury mają wzrosnąć i osiągać wartości 22-28°C w dzień, przy ograniczonych opadach w wielu regionach. Takie warunki będą mieć istotny wpływ na dynamikę rozwoju chorób i szkodników.

INFEKCJE CHOROBOWE

WARZYWA CEBULOWE

Pierwsza mapa zagrożeń (fot. 1) dotyczy infekcji mączniaka rzekomego w uprawach warzyw cebulowych. Dane z ostatnich 3 dni potwierdzają utrzymujące się wysokie ryzyko infekcji w większości regionów Polski (czerwone punkty). Patogen infekuje przy wilgotności powietrza powyżej 85%, temperaturach nocnych w zakresie 7-13°C oraz zwilżeniu liści przez min. 4-6h. Opisane warunki pogodowe w ostatnich tygodniach były bardzo zbliżone do optymalnych dla tego patogena. Pierwsze zabiegi ochronne przeciw mączniakowi rzekomemu na wielu plantacjach zostały już wykonane. W lokalizacjach, gdzie ochrona nie była jeszcze prowadzona, a modele wskazują możliwość wystąpienia infekcji, zalecana jest szczególna obserwacja plantacji.

Aktualnie presja choroby stemphylium nie jest jeszcze duża, jednak pierwsze sygnały z modeli prognostycznych wskazują, że warunki zaczynają sprzyjać jej rozwojowi. Na podstawie mapy zagrożeń dla infekcji stemphylium w uprawach cebuli można wskazać, że wysokie zagrożenie, oznaczone czerwonymi punktami, występuje lokalnie i ma charakter punktowy (fot. 2).

Obszary ryzyka obejmują:
• Centralną Polskę w rejonie Płocka, Sochaczewa i zachodniego Mazowsza,
• pojedyncze ogniska w północno zachodniej Polsce, w okolicach Szczecina i Gorzowa Wielkopolskiego
• pojedyncze punkty w południowej części kraju, lokalnie województwo małopolskie oraz podkarpackie.

Pomimo pojawiających się lokalnie punktów średniego i wysokiego zagrożenia, na większości obszaru kraju nadal dominuje niski poziom ryzyka infekcji stemphylium. Nadchodząca prognoza temperatur (wzrost do 22-28°C przy lokalnych opadach) może sprzyjać pojawieniu się kolejnych okien infekcyjnych. Zalecana obserwacja plantacji pod kątem pierwszych objawów.

Aktualnie mapa zagrożeń alternariozą nie wykazuje istotnej presji choroby (fot. 3). Jednak warunki w kolejnych tygodniach będą coraz bardziej sprzyjać rozwojowi patogena. Intensywny rozwój grzyba następuje przy temperaturach powietrza 20-27°C oraz co najmniej 5-godzinnym zwilżeniu liści. Na mapie widoczne są już pierwsze żółte punkty wskazujące na średnie ryzyko zagrożenia infekcjami. Obszary podwyższonego ryzyka obejmują:

• Centralną Polskę – wybrane lokalizacje na Mazowszu i w Łódzkiem
• Obszary wschodniej Małopolski
• Lokalne miejsca w regionie kujawskim

Wraz z prognozowanym wzrostem temperatur i przy wystąpieniu lokalnych opadów, ryzyko infekcji będzie systematycznie wzrastać. Zalecana jest wzmożona obserwacja plantacji.

WARZYWA KAPUSTNE

W uprawach kapustnych możliwe były lokalne infekcje mączniaka rzekomego (Hyaloperonospora parasitica). Choroba jest szczególnie niebezpieczna dla roślin w fazie rozsady. Patogenowi sprzyja chłodna i wilgotna pogoda, temperatura nocna w zakresie 8-16°C oraz temperatura dzienna poniżej 23°C, co pokrywało się z warunkami panującymi na początku maja. Wcześniejsze przymrozki mogły dodatkowo osłabić rośliny, zwiększając ich podatność na infekcje. Zalecana jest obserwacja rozsady i młodych roślin pod kątem pierwszych objawów choroby.

W przypadku czerni krzyżowych oraz chorób bakteryjnych obecne warunki pogodowe nie sprzyjają jeszcze ich intensywnemu rozwojowi. Niskie temperatury z początku maja oraz ograniczone opady w ostatnich dniach nie pozwalają na budowanie silnej presji patogenów. Niemniej, prognoza na kolejne dni wskazuje na możliwość pojawienia się okien infekcyjnych i coraz lepszych warunków dla rozwoju patogenów.

MONITORING SZKODNIKÓW

ŚMIETKA KAPUŚCIANA

Największe zagrożenie na plantacjach kapustnych związane jest obecnie ze szkodnikami. Od kwietnia utrzymuje się presja ze strony śmietki kapuścianej, a prowadzony monitoring potwierdza jej aktywność praktycznie we wszystkich regionach kraju. Jak pokazuje mapa zagrożenia dla śmietki kapuścianej (fot. 4), ryzyko nadal utrzymuje się na wysokim lub średnim poziomie w wielu lokalizacjach. W ostatnich dniach obserwowany jest jednak spadek liczebności odławianych owadów. Zamiast kilkunastu muchówek dziennie, w wielu lokalizacjach odławianych jest obecnie około 3-4 szt./dobę. Na plantacjach, gdzie rozsada nie została wcześniej zabezpieczona systemicznie substancjami działającymi doglebowo i chroniącymi rośliny w początkowym okresie po posadzeniu, zabiegi ochronne powinny być już wykonane, a w niektórych lokalizacjach konieczne było ich powtórzenie. Preparaty stosowane podczas produkcji rozsady zwykle zabezpieczają rośliny przez około 2-3 tyg. po posadzeniu, jednak długość działania uzależniona jest od warunków pogodowych oraz intensywności presji szkodnika.

TANTNIŚ KRZYŻOWIACZEK

Odłowy na pułapkach feromonowych potwierdziły pierwsze wyloty motyli tantnisia krzyżowiaczka, jednak nie we wszystkich regionach kraju. Aktywność szkodnika odnotowana została przede wszystkim w:

• Regionie Sochaczewa (Mazowsze) – 14 maja odnotowano nagły, masowy wylot motyli; w ciągu jednej doby odłowiło się 26 szt./ pułapkę (fot. 5)
• Południowym wschodzie kraju – okolice Łaszczowa
• Regionie Kalisza, Proszowic, Łęczycy – odłowy jednostkowe, 1-2 szt.

Istnieje prawdopodobieństwo, że w kolejnych ciepłych i sprzyjających dniach pojawi się więcej osobników w kolejnych lokalizacjach.

Po pojawieniu się motyli samice przystępują do składania jaj na liściach rośliny żywicielskiej. Wylęgłe larwy natychmiast przystępują do żerowania na tkance liściowej. Cały cykl od złożenia jaj do przepoczwarczenia trwa łącznie około 24 dni (w zależności od temperatury – wyższe temperatury skracają ten czas). Po zakończeniu żerowania larwa tworzy charakterystyczny kokon i rozpoczyna przepoczwarczenie. Na obecnym etapie kluczowa jest obserwacja plantacji pod kątem pojawu jaj i młodych larw, szczególnie w regionach, gdzie odnotowano wyloty motyli.

ROLNICA ZBOŻÓWKA

W wielu lokalizacjach w Polsce odnotowano pojaw dorosłych osobników rolnicy zbożówki (fot. 6). Odłowy na poziomie 5-9 szt./ dobę potwierdzono w następujących regionach:

• Opolszczyzna
• Łęczyca
• region Kujaw (okolice Inowrocławia)
• Kalisz i Sieradz
• Południe Polski – Proszowice/Igołomia, Charsznica
• Mazowsze – Sochaczew

Rolnica zbożówka jest szkodnikiem wielożernym, atakującym wiele gatunków roślin uprawnych. Największe szkody wyrządzają gąsienice, szczególnie starsze stadia larwalne, które wciągają młode rośliny pod ziemię i tam je zjadają. Wiosną jedna gąsienica może zniszczyć kilka roślin. Po złożeniu jaj gąsienice wylęgają się po 5-15 dniach, w zależności od warunków temperaturowych. Pojaw pierwszych motyli umożliwia prognozowanie dalszego rozwoju szkodnika z wykorzystaniem modelu sum temperatur efektywnych, który obliczany jest automatycznie przez system Farm Smart Alert dla każdej lokalizacji.

POŁYŚNICA MARCHWIANKA

Na żółtych tablicach lepowych w wybranych lokalizacjach na południu i w centralnej Polsce odłowiono pojedyncze osobniki (po 1 sztuce) muchówek pierwszego pokolenia połyśnicy marchwianki. Zagrożenie ze strony tego szkodnika może rosnąć w nadchodzących dniach. Zalecana jest bieżąca obserwacja pułapek i plantacji, szczególnie w lokalizacjach, gdzie odnotowano już pierwsze odłowy.

Osoby zainteresowane otrzymywaniem bieżących komunikatów dotyczących chorób oraz szkodników w uprawach warzyw zapraszamy na stronę farmsmart.pl

Opracowane przez Zespół Farm Smart Alert