Pierwsze dni czerwca przyniosły w Polsce zmienne warunki pogodowe, z wyraźnym zróżnicowaniem regionalnym. W wielu rejonach kraju nocne i poranne rosy, w połączeniu z podwyższoną wilgotnością względną powietrza, stwarzają korzystne warunki do rozwoju chorób grzybowych. Prognozy na najbliższe dni wskazują na utrzymywanie się podobnych warunków, co może sprzyjać dalszemu wzrostowi presji patogenów i zwiększać ryzyko infekcji na plantacjach warzyw.

I. INFEKCJE CHOROBOWE

1. Warzywa cebulowe

Mączniak rzekomy cebuli (Peronospora destructor)

Ocena ryzyka: umiarkowane do wysokiego. Mączniak rzekomy cebuli to w tej chwili najważniejsze zagrożenie w uprawach cebulowych. Od kilku tygodni notowane są warunki wysoce sprzyjające infekcjom. Patogen rozwija się intensywnie przy wilgotności powietrza powyżej 95%, długotrwałym zwilżeniu powierzchni liści i temperaturach w przedziale 10-22°C. Kilka kolejnych nocy z rosą lub opadami wystarczy, by ryzyko infekcji pierwotnej stało się realne i gwałtownie wzrosło.

Na poniższej mapie zagrożeń, czerwone punkty (wysokie ryzyko infekcji) koncentrują się na większości obszarów Polski, ze szczególną koncentracją w pasie od województwa łódzkiego przez Mazowsze i Lubelszczyznę aż po Podkarpacie oraz w południowej części kraju (fot. 1). Plantatorzy z tych obszarów powinni prowadzić wzmożone obserwacje, oceniać kondycję liści i dostosować harmonogram ochrony do aktualnych warunków.

Fot. 1. Mapa zagrożeń mączniakiem rzekomym w uprawach cebuli, 01-03.06.2026

Stemphylium vesicarium

Ocena ryzyka: umiarkowane. Choroba rozwija się przy temperaturach 20-30°C i wysokiej wilgotności. Bardzo istotnym czynnikiem ryzyka jest wcześniejsze uszkodzenie szczypioru przez wciornastki, grad lub inne patogeny, gdyż rany stanowią wrota dla infekcji. Aktualne warunki tworzą scenariusz sprzyjający wzrostowi presji tej choroby w nadchodzących dniach.

W okresie 1.06-3.06.2026 najwyższe zagrożenie infekcją Stemphylium występuje przede wszystkim w pasie obejmującym (fot. 2):

• Śląsk i Małopolskę (największa koncentracja wysokiego zagrożenia).
• Południową część woj. świętokrzyskiego oraz zachodnie Podkarpacie.
• Południowe Mazowsze oraz zachodnią Lubelszczyznę, gdzie występują liczne punkty wysokiego i średniego zagrożenia.
• Lokalnie Kujawy oraz Podlasie, gdzie obserwowane są rozproszone ogniska ryzyka.

Fot. 2. Mapa zagrożeń dla infekcji stemphylium w uprawach cebuli, 01-03.06.2026

Alternarioza (Alternaria porri, A. alternata)

Ocena ryzyka: niskie do umiarkowanego, lokalnie wzrastające. Zagrożenie alternariozą nie jest jeszcze powszechne, jednak zaczynają pojawiać się warunki sprzyjające tej chorobie. Alternarioza potrzebuje temperatur powyżej 20°C, wysokiej wilgotności oraz fazy liścienia lub starszych tkanek. W kolejnych dniach, jeśli utrzyma się ciepło z nocnymi rosami, ryzyko wzrośnie szczególnie na plantacjach w słabszej kondycji agrotechnicznej.

Czerwone punkty na mapie (fot. 3) wskazują na podwyższone zagrożenie alternariozą przede wszystkim w:

• Małopolsce i na Górnym Śląsku, gdzie obserwuje się największą koncentrację punktów wysokiego zagrożenia.
• Lubelszczyźnie, południowej części woj. świętokrzyskiego oraz Podkarpaciu, gdzie współwystępują liczne punkty wysokiego i średniego zagrożenia.
• Południowym Mazowszu i części centralnej Polski, gdzie dominuje zagrożenie średnie z lokalnymi ogniskami wysokiego ryzyka.
• Pomorzu Gdańskim i rejonie Włocławka, gdzie występują pojedyncze, ale wyraźne ogniska wysokiego zagrożenia.

Warto podkreślić, że alternarioza stanowić będzie w niedługim czasie coraz poważniejsze zagrożenie również dla warzyw kapustnych.

Fot. 3. Alternarioza – infekcje chorobowe w dniach 01-03.06.2026

Botrytis squamosa – zgnilizna szyjki cebuli

Ocena ryzyka: umiarkowane. Choroba ujawnia się szczególnie przy chłodnych, wilgotnych nocach i porannych mgłach, kiedy na liściach zalega woda przez ponad 8-10 godzin. Infekcje blaszki liściowej w formie drobnych, chlorotycznych plam mogą poprzedzać poważniejsze uszkodzenia szyjki. Obecne warunki, duże dobowe amplitudy temperatury i utrzymująca się nocna rosa sprzyjają temu patogenowi.

Analiza rozmieszczenia punktów wysokiego i średniego zagrożenia wskazuje, że ryzyko infekcji Botrytis squamosa koncentruje się głównie w południowej, południowo wschodniej oraz centralno-wschodniej części Polski. Większość zachodniej i północno zachodniej części kraju pozostaje w strefie niskiego zagrożenia (fot. 4).

Fot. 4. Mapa zagrożeń dla infekcji Botrytis squamosa w dniach 01-03.06.2026

2. Ziemniak i pomidor

Zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans)

Ocena ryzyka: wzrastające, w niektórych regionach wysokie. Patogen wymaga do infekcji przede wszystkim utrzymującej się wilgotności liści przez minimum 8-12 godzin i temperatur ok. 10-25°C. Aktualne prognozy pogodowe, z deszczami i nocnymi rosami, tworzą warunki, w których presja choroby będzie systematycznie rosła. Ryzyko infekcji będzie wzrastać szczególnie na polach z dużą masą liści i w lokalizacjach o podwyższonej wilgotności powietrza.

W okresie 1.06-3.06.2026 największe zagrożenie zarazą ziemniaka występuje przede wszystkim w (fot. 5):

• Małopolsce i na Górnym Śląsku, gdzie obserwuje się największą koncentrację punktów wysokiego zagrożenia.
• Kujawach oraz północnym Mazowszu, tworzących rozległą strefę wysokiego ryzyka.
• Centralnej Polsce, szczególnie w rejonie Konina, Kalisza, Kutna i Inowrocławia.
• Świętokrzyskiem, Lubelszczyźnie oraz zachodnim Podkarpaciu, gdzie występują liczne punkty wysokiego i średniego zagrożenia.
• Pomorzu i części Polski północnej, gdzie obserwowane są lokalne ogniska wysokiego ryzyka.

W nadchodzących dniach, przy utrzymaniu wilgotnej pogody, mapa zagrożeń będzie się powiększać.

Fot. 5. Infekcje zarazy ziemniaka w dniach 01-03.06.2026

II. SZKODNIKI WARZYW

Wciornastek tytoniowiec (Thrips tabaci)

Ocena ryzyka: umiarkowane, wzrastające, praktycznie w całej Polsce. Na plantacjach cebuli notuje się pierwsze dorosłe osobniki wciornastka tytoniowca. Słoneczne dni sprzyjają ich aktywności i składaniu jaj, a liczebność populacji w nadchodzących dniach będzie systematycznie rosnąć. Należy zwrócić uwagę, że szkodnik ten jest nie tylko bezpośrednim sprawcą uszkodzeń szczypioru, ale stanowi także wektor, który ułatwia wnikanie grzybów, w tym Stemphylium i Botrytis. Im wcześniej wykryjemy młode larwy, tym lepsza będzie skuteczność zastosowanych środków.

Jak wskazują modele prezentowane na mapie, prawie cała Polska pokryta jest żółtymi punktami oznaczającymi umiarkowane, lecz wzrastające zagrożeni (fot. 6). Presja będzie rosnąć szczególnie przy utrzymaniu ciepłej, słonecznej pogody. Zalecana jest systematyczna wizualna kontrola roślin i obserwacja stanu szczypiorów na wszystkich plantacjach cebuli w kraju.

Fot. 6. Zagrożenie związane z występowaniem wciornastków w dniach 01-03.06.2026

Śmietka kapuściana (Delia radicum)

Ocena ryzyka: obecne we wszystkich regionach, liczebność się stabilizuje. Monitoring prowadzony w ostatnich tygodniach potwierdza aktywność śmietki kapuścianej we wszystkich regionach kraju. W ostatnich dniach odnotowuje się jednak wyraźny spadek liczby odławianych muchówek – z kilkunastu sztuk/dobę do ok. 3-4 osobników na pułapkę. Mimo tej tendencji zagrożenie dla posadzonych roślin kapustnych pozostaje realne, gdyż samice składają jaja bezpośrednio przy szyjce korzeniowej. Plantacje w fazie rozsady lub świeżo wysadzone wymagają szczególnej uwagi.

Tantniś krzyżowiaczek (Plutella xylostella)

Ocena ryzyka: niskie na większości obszarów, lokalnie podwyższone na Mazowszu i południowym wschodzie. W ciągu ostatnich tygodni odnotowano wzmożone odłowy tantnisia w kilku regionach. Największe nasilenie wystąpiło w rejonie Sochaczewa na Mazowszu, gdzie w połowie maja w ciągu jednej doby odłowiło się ponad 20 osobników na pułapkę (fot. 7). Podobna sytuacja miała miejsce na południowym wschodzie, okolice Łaszczowa. W regionach Kalisza, Proszowic i Łęczycy odłowy były jednostkowe, na poziomie 1-4 sztuk. Obecnie presja wróciła do niskiego poziomu, a w niektórych lokalizacjach nie odnotowuje się odłowów.

Po pojawieniu się motyli samice przystępują do składania jaj na liściach roślin kapustnych. Cały cykl od złożenia jaj do przepoczwarczenia trwa około 24 dni, w zależności od temperatury, im cieplej, tym cykl krótszy. Na tym etapie kluczowa jest obserwacja plantacji pod kątem jaj i młodych larw, szczególnie w regionach Mazowsza i południowego wschodu, gdzie odnotowano wyloty motyli.

Fot. 7. Zdjęcie z pułapki feromonowej do odławiania tantnisia krzyżowiaczka, Sochaczew, 20.05.2026

Rolnica zbożówka (Agrotis segetum)

Ocena ryzyka: umiarkowane do wysokiego w wielu regionach. W wielu lokalizacjach w Polsce potwierdzono pojaw dorosłych osobników rolnicy zbożówki. Odłowy na poziomie kilku do kilkunastu (12-13) sztuk na dobę zarejestrowano na Opolszczyźnie, w Łęczycy, w rejonie Kujaw (okolice Inowrocławia), Kaliszu i Sieradzu, na południu Polski (Proszowice, Igołomia, Charsznica), na Mazowszu (Sochaczew), w Poznaniu oraz w okolicach Hrubieszowa na wschodzie.

Rolnica zbożówka jest szkodnikiem wielożernym, zagrażającym szerokie spektrum warzyw, w tym cebulę, marchew, kapustę, sałatę i ziemniaka. Największe szkody wyrządzają gąsienice, zwłaszcza starsze stadia larwalne, które wciągają młode rośliny pod ziemię i tam je niszczą. Wiosną jedna gąsienica może zniszczyć kilka roślin, co przy dużym zagęszczeniu szkodnika skutkuje dotkliwymi ubytkami w obsadzie. Pojaw pierwszych motyli w pułapkach umożliwia prognozowanie dalszego rozwoju szkodnika przy użyciu modeli sum temperatur efektywnych.

Połyśnica marchwianka (Psila rosae)

Ocena ryzyka: wzrastające, próg zagrożenia przekroczony. Na żółtych tablicach lepowych w wybranych lokalizacjach na południu i w centralnej Polsce oraz w okolicach Łęczycy i Hrubieszowa odłowiono pierwsze osobniki muchówek pierwszego pokolenia połyśnicy marchwianki. Próg zagrożenia ekonomicznego został lokalnie przekroczony (odłowienie 1-2 muchówek przez kolejne 3 dni). Zagrożenie ze strony tego szkodnika będzie dalej rosnąć w nadchodzących dniach. Larwy połyśnicy wygryzają korytarze w korzeniu marchwi, powodując charakterystyczne rdzawe przebarwienia i deformacje plonu, co czyni go niezdatnym do sprzedaży. Modele rozwoju połyśnicy prezentowane w systemie Farm Smart Alert potwierdzają wzrost ryzyka we wszystkich monitorowanych lokalizacjach (fot. 8).

Fot. 8. Mapa zagrożenia pojawem połyśnicy marchwianki w dniach 01-03.2026

Stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata)

Ocena ryzyka: umiarkowane do wysokiego w wielu rejonach kraju. Mapa zagrożeń stonką ziemniaczaną wyraźnie wskazuje na narastającą presję tego szkodnika (fot. 9). Niebieskie i żółte punkty obejmują rozległe obszary kraju, co potwierdza aktywność chrząszczy i możliwość ich żerowania na plantacjach ziemniaka. Potwierdzono także obecność stonki na plantacjach m.in. w okolicach Włocławka, Kalisza i Sieradza. Dorosłe chrząszcze i larwy żerują na liściach ziemniaka, powodując szybką defoliację, która bez reakcji może doprowadzić do całkowitego zniszczenia blaszki liściowej i znacznego spadku plonu. Na etapie wylęgania się larw szkodliwość jest największa, dlatego kluczowy jest bieżący monitoring plantacji.

Fot. 9. Zagrożenie stonką ziemniaczaną 26.05-03.06.2026

Osoby zainteresowane otrzymywaniem bieżących komunikatów dotyczących chorób oraz szkodników w uprawach warzyw zapraszamy na stronę farmsmart.pl

Opracowane przez Zespół Farm Smart Alert