Czarna zgnilizna kapustnych
Czarna zgnilizna kapustnych jest jedną z najgroźniejszych chorób bakteryjnych roślin z rodziny kapustnych.
Czarna zgnilizna kapustnych jest jedną z najgroźniejszych chorób bakteryjnych roślin z rodziny kapustnych.
Opis
Czarna zgnilizna kapustnych jest jedną z najgroźniejszych chorób bakteryjnych roślin z rodziny kapustnych. W warunkach sprzyjających może powodować straty plonu sięgające kilkudziesięciu procent, a w uprawach nasiennych doprowadzać do całkowitego zdyskwalifikowania partii nasion. Choroba występuje we wszystkich rejonach świata, w których uprawiane są warzywa i rośliny oleiste z rodziny Brassicaceae, dotyczy więc zarówno kapusty głowiastej, kapusty włoskiej i pekińskiej, kalafiora, brokułu, brukselki, jarmużu, kalarepy, rzepaku ozimego i jarego, gorczycy, rzepy, rzodkwi, jak i licznych chwastów krzyżowych .
Największe znaczenie gospodarcze choroba ma w rejonach o ciepłym i wilgotnym klimacie, gdzie w sprzyjających warunkach epidemie mogą rozwijać się bardzo szybko, a porażenie przekraczać 50% roślin w łanie. Poza stratami w trakcie wegetacji czarna zgnilizna obniża także jakość główek kapusty przeznaczonych do przechowywania, kwaszenia i przetwórstwa, ponieważ porażone tkanki łatwo gniją i stanowią wrota infekcji dla innych patogenów, m.in. dla Pectobacterium carotovorum.
Systematyka
Czarna zgnilizna kapustnych
Xanthomonas campestris pv. campestris
Black rot of cabbage
Xanthomonadales
Xanthomonadaceae
Xanthomonas campestris
Sprawca
Xanthomonas campestris pv. campestris jest tlenową, gram ujemną, pojedynczą pałeczką o wymiarach około 0,4-0,7 x 1,5-1,9 µm, wyposażoną w jedną biegunowo umieszczoną wicię, co umożliwia aktywny ruch w wodnym środowisku liścia i gleby. Bakteria nie tworzy przetrwalników, natomiast wytwarza śluzowaty polisacharyd zewnątrzkomórkowy, ksantan, który zatyka wiązki przewodzące roślin i odpowiada za charakterystyczne czernienie nerwów oraz objawy więdnięcia.
Genetycznie populacja bakterii jest bardzo zróżnicowana. Obecnie opisano co najmniej 9 ras patogenicznych różniących się zakresem żywicieli i nasileniem objawów, co utrudnia hodowlę odmian odpornych i powoduje częste przełamywanie odporności u nowych mieszańców kapusty i rzepaku.
Najważniejszym i najgroźniejszym źródłem pierwotnej infekcji są zakażone nasiona. Bakterie mogą przetrwać na powierzchni nasion w okrywie nasiennej oraz wewnątrz zainfekowanej tkanki nawet do 3 lat, a udział zaledwie 0,03% porażonych nasion w partii wystarcza do wywołania epidemii w pol. Kolejne ważne źródła to resztki porażonych roślin pozostawione na polu, chwasty z rodziny kapustnych oraz rozsada produkowana w tym samym podłożu przez kilka sezonów. W resztkach pożniwnych bakteria może utrzymywać się aktywna przez co najmniej 2 lata, szczególnie w klimacie ciepłym i wilgotnym.
Proces infekcji rozpoczyna się najczęściej od wniknięcia bakterii przez hydatody na brzegach liści lub przez zranienia i aparaty szparkowe. Po zasiedleniu przestworów międzykomórkowych patogen przerasta do wiązek przewodzących, gdzie intensywnie się mnoży i produkuje ksantan, co prowadzi do zablokowania transportu wody i składników pokarmowych. Z wiązek naczyniowych bakterie przemieszczają się w głąb rośliny i wraz z sokami przewodzącymi mogą kolonizować kolejne liście, ogonki liściowe, łodygę, a u kapust głowiastych również liście wewnętrzne główki. Po przekrojeniu porażonych łodyg lub główek widoczne są czarne, przebarwione wiązki przewodzące w otoczeniu wodnistych tkanek z ogniskami bakterii.
Rozprzestrzenianie odbywa się głównie z kroplami deszczu, wody używanej do podlewania oraz przez strugi wody spływające po liściach, a także podczas prac pielęgnacyjnych wykonywanych na mokrych roślinach, gdy bakterie przenoszone są na narzędziach, ubraniu i maszynach. Znaczenie mają również owady uszkadzające liście oraz wiatr unoszący krople wody z zawiesiną bakterii na sąsiednie rośliny.
Warunki rozwoju
Rozwojowi czarnej zgnilizny sprzyja ciepła, wilgotna pogoda oraz obecność wody na powierzchni liści. Okres inkubacji, czyli czas od infekcji do pojawienia się objawów, wynosi zwykle 10-14 dni, ale przy bardzo sprzyjających warunkach, np. w inspektach i mnożarkach, pierwsze symptomy mogą być widoczne już po tygodniu.
Objawy chorobowe
Młode siewki i rozsada
Pierwsze symptomy pojawiają się na liścieniach i młodych liściach właściwych pochodzących z porażonych nasion. Brzegi liścieni czernieją, następuje ich zasychanie i opadanie. Siewki rosną wolno, są zahamowane w rozwoju, czasami całe rośliny zamierają. Na przekroju łodyżek widoczne są czarne wiązki przewodzące wypełnione bakteriami.
Liście
Najwcześniejsze symptomy można zauważyć zwykle w okresie tworzenia się główek kapusty. Na obrzeżach blaszki pojawiają się żółknące plamy w kształcie litery V zwężającej się w kierunku nerwu głównego. Z czasem plamy te powiększają się, ich tkanka staje się brunatna i zasycha, a liść przybiera postać pergaminową i może przedwcześnie zamierać. W obrębie żółknących fragmentów blaszki wyraźnie widoczne są czarne nerwy. W miejscach hydatod oraz ran pojawiają się drobne, żółte, błyszczące kropelki bakteryjnego wysięku, które po zaschnięciu tworzą cienką warstwę żółtego nalotu .
Łodygi
Na łodygach i głąbach bakteria powoduje czernienie wiązek przewodzących. Na przekroju podłużnym widoczne są ciemne pasma biegnące wzdłuż łodygi, a na przekroju poprzecznym czarne okręgi wiązek otoczone wodnistą tkanką z komórkami bakteryjnymi. Z czasem tkanki te ulegają rozkładowi i mogą tworzyć się puste przestrzenie w postaci dziur. W zaawansowanych stadiach całe rośliny więdną, przebarwiają się na żółto, a następnie brunatnieją i zamierają.
Główki kapusty
Na przekroju widoczne są pasma zbrunatniałych, czarnych wiązek przewodzących, które postępują ku środkowi główki. Porażone główki są lżejsze, gorzej się przechowują, a w okresie składowania często dochodzi do wtórnego gnicia z udziałem bakterii miękkiej zgnilizny. Takie główki nie nadają się do długotrwałego przechowywania ani do przetwórstwa.
Objawy czarnej zgnilizny mogą być mylone z objawami fuzariozy kapusty oraz niedoborów składników pokarmowych, dlatego w diagnostyce ważne jest sprawdzenie, czy na przekrojach widoczne są czarne wiązki przewodzące oraz czy na brzegach żółknących plam tworzą się charakterystyczne wycieki bakteryjne.
Jak zapobiegać?