Rolnica zbożówka
Rolnica zbożówka jest groźnym, polifagicznym szkodnikiem glebowym, którego gąsienice powodują poważne straty w uprawach rolniczych i warzywniczych poprzez uszkadzanie nadziemnych i podziemnych części roślin.
Rolnica zbożówka jest groźnym, polifagicznym szkodnikiem glebowym, którego gąsienice powodują poważne straty w uprawach rolniczych i warzywniczych poprzez uszkadzanie nadziemnych i podziemnych części roślin.
Galeria
Opis
Rolnica zbożówka jest jednym z najważniejszych gatunków rolnic zagrażających uprawom polowym w Europie. W Polsce największe szkody wyrządza obecnie w rejonach Polski Centralnej i Północnej, zwłaszcza w latach ciepłych i suchych. Znaczenie gospodarcze tego gatunku wynika z jego dużej płodności, szerokiego spektrum roślin żywicielskich oraz nocnego trybu życia gąsienic, co utrudnia wczesne wykrycie zagrożenia.
Systematyka
Rolnica zbożówka
Agrotis segetum
Turnip moth
Motyle (Lepidoptera)
Sówkowate (Noctuidae)
Kiedy występuje?
Rolnica zbożówka rozwija zazwyczaj dwa pokolenia w ciągu sezonu wegetacyjnego.
Warunki rozwoju
Rolnica zbożówka jest szkodnikiem polifagicznym i żeruje na wielu gatunkach roślin uprawnych:
Morfologia
Motyle – rozpiętość skrzydeł od 35 do 47 mm. Przednie skrzydła są szarobrunatne, czasem ciemniejsze, natomiast tylne skrzydła są jaśniejsze, białawe lub beżowe, z żółtawobrązowym obrzeżeniem.
Jaja – kuliste, z delikatnie spłaszczonym wierzchołkiem, gęsto żeberkowane, początkowo białawe i opalizujące, z czasem ciemniejące. Składane są pojedynczo lub po kilka sztuk w grupach, najczęściej na dolnych liściach roślin lub bezpośrednio na powierzchni gleby.
Gąsienice – ciało walcowate, grube, osiągające długość 45-50 mm. Ich barwa jest najczęściej ciemnooliwkowa lub brunatnoszara, z wyraźnie zaznaczoną ciemniejszą linią wzdłużną, natomiast strona brzuszna jest jaśniejsza, brunatnobiała. Charakterystyczną cechą jest spiralne zwijanie się gąsienicy po dotknięciu. Głowa jest brunatna z ciemniejszymi plamkami i wyposażona w silny aparat gębowy typu gryzącego.
Poczwarki – wydłużone, barwy czerwonobrunatnej, znajdują się w glebie.
Biologia
Samice składają od kilkuset do nawet 2000 jaj. Wylęg gąsienic następuje po 5-15 dniach, w zależności od temperatury. Młode gąsienice początkowo żerują na nadziemnych częściach roślin, zeskrobując miękisz liści. W kolejnych stadiach rozwojowych schodzą do gleby, gdzie żerują na podziemnych organach roślin. Żerowanie odbywa się głównie nocą, natomiast w ciągu dnia gąsienice kryją się w glebie, pod grudkami ziemi lub resztkami roślinnymi.
Szkodliwość
Szkody wyrządzają wyłącznie gąsienice. Młode larwy uszkadzają liście i szyjki korzeniowe, natomiast starsze podgryzają rośliny u nasady, przegryzają siewki oraz żerują na bulwach, korzeniach i zgrubieniach cebulowych. Na plantacjach obserwuje się charakterystyczne place wypadniętych roślin, określane jako łysiny. W przypadku ziemniaka i warzyw korzeniowych uszkodzenia prowadzą do deformacji i obniżenia jakości handlowej plonu. Straty w sprzyjających warunkach mogą sięgać bardzo wysokiego poziomu.
Profilaktyka i zwalczanie
Metody agrotechniczne, biologiczne i niechemiczne
Prawidłowy płodozmian i głęboka orka jesienna ograniczają liczebność zimujących larw i poczwarek.
Podorywka bezpośrednio po zbiorze przedplonów niszczy jaja i gąsienice.
Zaorywanie nieużytków i niszczenie kwitnących chwastów ogranicza miejsca lęgowe i źródła pokarmu dla dorosłych motyli.
Uprawki mechaniczne wczesną wiosną zmniejszają populację gąsienic.
Stosowanie pasów kwietnych sprzyjających występowaniu naturalnych wrogów, np. ptaków, chrząszczy z rodziny biegaczowatych (Carabidae).
Metody chemiczne
W przypadku przekroczenia progu zagrożenia zaleca się wykonanie zabiegu interwencyjnego insektycydami zarejestrowanymi do zwalczania rolnic.
Ze względu na placowy charakter występowania szkodnika, zabieg chemiczny można ograniczyć do miejsc żerowania larw.
Dobór środka należy dostosować do aktualnego Programu Ochrony Roślin oraz przestrzegać okresów karencji i prewencji.
Monitoring za pomocą pułapek feromonowych
Pułapki feromonowe to skuteczne narzędzie do wczesnego wykrywania obecności motyli rolnic i prognozowania pojawu gąsienic. Wykorzystują one syntetyczne feromony płciowe samic, które przyciągają samce do wnętrza pułapki, umożliwiając liczenie osobników i ocenę dynamiki lotów.
Sposób stosowania
Pułapki należy rozwiesić na polach uprawnych lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie, na wysokości około 1–1,5 m nad ziemią. Zaleca się stosowanie minimum 2 pułapek ustawionych na brzegach plantacji. Pułapki powinny być rozmieszczone równomiernie, z dala od drzew i przeszkód mogących zakłócać rozprzestrzenianie się feromonu.
Feromony należy wymieniać co 4–6 tygodni lub zgodnie z zaleceniami producenta.
Zbieranie danych z pułapek należy przeprowadzać co 2–3 dni, a w okresie szczytowego lotu – codziennie.
Monitoring rozpoczynamy od końca kwietnia/początku maja (w zależności od warunków pogodowych) i kontynuujemy przez cały okres wegetacyjny.
Interpretacja wyników
Obserwacja masowych lotów motyli pozwala przewidzieć, kiedy samice będą składać jaja, co z kolei umożliwia zaplanowanie lustracji upraw w kierunku pojawu gąsienic.
Prognozowanie pojawu gąsienic na podstawie sumy temperatur efektywnych (STE)
Efektywna suma temperatur to narzędzie fenologiczne, które pozwala na określenie momentu pojawu i aktywności poszczególnych stadiów rozwojowych rolnic, głównie gąsienic. STE wylicza się jako różnicę między temperaturą dobową, a temperaturą progową rozwoju danego gatunku (dla rolnic przyjmuje się próg około +10°C).
Kluczowe momenty:
Pojaw motyli pierwszego pokolenia obserwuje się po osiągnięciu około 150-180°C.
Maksimum składania jaj przypada zwykle przy STE ok. 200-250°C.
Pojaw gąsienic pierwszego pokolenia prognozuje się przy STE 280-320°C.
Drugie pokolenie gąsienic (główne żerujące latem) pojawia się przy STE 700-800°C.
Monitorując temperatury i obliczając STE, możliwe jest precyzyjne zaplanowanie obserwacji polowych oraz ewentualnych zabiegów ochrony.
O nalotach i pojawiającym się zagrożeniu ze strony rolnic informuje system FARM SMART. System bazuje na automatycznych feromonowych foto-pułapkach, dzięki którym możliwe jest codzienne monitorowanie liczby odłowionych motyli. Dodatkowo model fenologiczny rozwoju szkodnika na podstawie STE podaje optymalny termin zwalczania gąsienic rolnicy zbożówki. W przypadku pojawiającego się zagrożenia, system przesyła komunikaty do producenta, co umożliwia wyznaczenie optymalnego terminu zwalczania.
Lustracje gleby i próg zagrożenia
W celu potwierdzenia obecności gąsienic i oceny zagrożenia zaleca się wykonanie tzw. odkrywek glebowych. Przeprowadza się je na głębokość do 30 cm, zaleca się 10-16 odkrywek/ha.
Próg zagrożenia wynosi: 4-6 gąsienic/ m².
Jeżeli próg zostanie przekroczony, należy podjąć decyzję o wykonaniu zabiegu ochrony chemicznego lub niechemicznego – w zależności od fazy rozwoju roślin i liczebności szkodnika.