Zgnilizna twardzikowa
Zgnilizna twardzikowa jest jedną z najbardziej destrukcyjnych chorób roślin uprawnych, ponieważ dzięki sklerocjom potrafi przetrwać w glebie wiele lat i porażać setki gatunków roślin w polu oraz podczas przechowywania plonów.
Zgnilizna twardzikowa jest jedną z najbardziej destrukcyjnych chorób roślin uprawnych, ponieważ dzięki sklerocjom potrafi przetrwać w glebie wiele lat i porażać setki gatunków roślin w polu oraz podczas przechowywania plonów.
Galeria
Opis
Zgnilizna twardzikowa jest chorobą o wyjątkowo szerokim zasięgu występowania, spotykaną niemal na wszystkich kontynentach w strefach klimatu umiarkowanego i chłodnego. Patogen ten poraża rośliny w uprawach polowych, pod osłonami, a także w przechowalniach, powodując gnicie łodyg, korzeni, owoców oraz organów spichrzowych. W sprzyjających warunkach straty plonu mogą sięgać 20-50%, szczególnie na plantacjach rzepaku oraz w intensywnej produkcji warzywniczej.
Choroba stanowi zagrożenie dla ponad 400 gatunków roślin dwuliściennych, zarówno uprawnych, jak i chwastów. Szczególnie wysokie znaczenie gospodarcze ma w uprawach takich jak:
Systematyka
Zgnilizna twardzikowa
Sclerotinia sclerotiorum (Lib.) de Bary
Sclerotinia rot, Cottony rot
Helotiales
Sclerotiniaceae
Sclerotinia sclerotiorum
Sprawca
Sprawcą zgnilizny twardzikowej jest grzyb Sclerotinia sclerotiorum, patogen o charakterze nekrotroficznym i polifagicznym. Oznacza to, że infekuje bardzo wiele gatunków roślin i prowadzi do szybkiego zamierania tkanek gospodarza.
Najważniejszą cechą wyróżniającą S. sclerotiorum jest zdolność tworzenia sklerocjów, czyli czarnych struktur przetrwalnikowych o wielkości od kilku mm do nawet 30 mm. Sklerocja te mogą przetrwać w glebie przez wiele lat, zachowując zdolność infekcyjną nawet powyżej 5-8 lat.
W warunkach sprzyjających (wilgoć, umiarkowana temperatura) sklerocja kiełkują na dwa sposoby:
Pierwotnym źródłem infekcji są sklerocja obecne w glebie oraz resztkach roślinnych. Zarodniki workowe (askospory) uwalniane z apotecjów mogą być przenoszone na duże odległości przez wiatr.
W rzepaku szczególnie istotne jest zakażenie poprzez opadające płatki kwiatowe, które przyklejają się do rozgałęzień łodyg i stanowią doskonałą pożywkę dla kiełkujących askospor.
Patogen może również rozprzestrzeniać się mechanicznie, poprzez: zakażoną glebę przenoszoną na maszynach, materiał roślinny i sadzonki oraz resztki pożniwne.
Warunki rozwoju
Rozwój zgnilizny twardzikowej jest silnie uzależniony od warunków pogodowych i mikroklimatu plantacji.
Największemu zagrożeniu sprzyjają:
Apotecja tworzą się najintensywniej w temperaturze 5-15°C przy wilgotnej glebie, natomiast infekcja roślin przebiega najszybciej przy około 18-20°C.
Największe stężenie zarodników workowych obserwuje się w maju i czerwcu, co pokrywa się z kwitnieniem rzepaku oraz intensywnym wzrostem wielu warzyw.
Choroba pojawia się najczęściej:
Objawy chorobowe
Objawy zgnilizny twardzikowej mogą występować na wielu organach roślin, w zależności od gatunku gospodarza oraz fazy rozwojowej.
Objawy na liściach
Pierwsze symptomy często pojawiają się na liściach w postaci: jasnoszarych, wodnistych plam o średnicy 1-3 cm, zmian współśrodkowo strefowanych i stopniowego zasychania tkanek.
Objawy na łodygach
Najbardziej charakterystyczne objawy występujące na łodygach to podłużne, białoszare lub jasnobrązowe plamy, obejmując cały obwód pędu, więdnięcie i łamanie łodyg oraz przedwczesne zamieranie roślin.
W warunkach wysokiej wilgotności na powierzchni porażonych tkanek pojawia się obfita, biała, watowata grzybnia.
W miarę rozwoju choroby w grzybni powstają czarne sklerocja, często widoczne na powierzchni łodyg, wewnątrz pustych pędów, w porażonych główkach kapusty czy w owocach pomidora i papryki. Sklerocja stanowią kluczowy element rozpoznawczy choroby.
Objawy na organach przechowywanych
W przechowalniach choroba prowadzi do miękkiej, wodnistej zgnilizny korzeni i bulw, wtórnego porażenia sąsiednich roślin i rozwoju białej grzybni i sklerocjów na powierzchni.
Jak zapobiegać?
Skuteczne ograniczanie zgnilizny twardzikowej wymaga integrowanego podejścia łączącego metody agrotechniczne, biologiczne i chemiczne, ponieważ patogen jest wyjątkowo trwały w glebie.
Podstawową metodą ochrony jest ograniczanie ilości sklerocjów w środowisku poprzez:
W nowoczesnej ochronie coraz większe znaczenie mają biopreparaty ograniczające przetrwanie patogenu w glebie. Szczególnie dobrze udokumentowane jest stosowanie grzyba antagonistycznego Coniothyrium minitans. Jest to nadpasożyt niszczący sklerocja S. sclerotiorum, stosowany doglebowo przed siewem lub sadzeniem.
Chemiczne zwalczanie powinno być prowadzone zgodnie z aktualnym rejestrem środków w UE oraz zasadami rotacji FRAC.
Obecnie w ochronie przed Sclerotinia sclerotiorum stosuje się przede wszystkim substancje dopuszczone, takie jak:
Największe znaczenie mają zabiegi w okresach krytycznych, takich jak: początek kwitnienia rzepaku do opadania pierwszych płatków, pojawienie się pierwszych objawów w warzywach lub ochrona roślin przed zbiorem w warunkach wysokiej wilgotności.