Zaraza ziemniaka należy do najgroźniejszych chorób ziemniaka na świecie. Patogen poraża wszystkie nadziemne części roślin, a także bulwy w polu i w przechowalni. W sprzyjających warunkach pogodowych może w ciągu kilku dni zniszczyć znaczną część plantacji, a przy braku ochrony doprowadza nawet do całkowitej utraty plonu. Choroba występuje przede wszystkim na ziemniaku i pomidorze, ale może porażać również inne rośliny z rodziny Solanaceae, na przykład psiankę czarną, która bywa dodatkowym rezerwuarem inokulum. W Polsce zaraza ziemniaka regularnie pojawia się w większości rejonów uprawy ziemniaka, a jej nasilenie zależy od przebiegu pogody w danym sezonie. Szczególnie duże zagrożenie występuje w latach chłodnych i wilgotnych, z częstymi opadami oraz długotrwałą wysoką wilgotnością powietrza.

W uprawie pomidora zaraza ziemniaka jest najgroźniejszą chorobą w strefie klimatu umiarkowanego. W uprawie polowej pomidorów podczas suchej i upalnej pogody ryzyko porażenia jest stosunkowo niewielkie, natomiast w latach chłodnych i deszczowych choroba może powodować bardzo duże straty. Szczególnie niebezpieczna jest w uprawach pod osłonami z folii, gdzie wysoka wilgotność powietrza i częste kondensowanie się wody na liściach sprzyjają infekcjom. W takich warunkach pierwsze objawy na pomidorze mogą pojawiać się już w fazie produkcji rozsady w kwietniu, a źródłem infekcji są często oospory zimujące w podłożu lub zarodniki pochodzące z sąsiednich plantacji ziemniaka.

Phytophthora infestans jest organizmem grzybopodobnym, tzw. lęgniowcem, tworzącym rozgałęzioną, bezprzegrodową grzybnię, która rozwija się w tkankach roślinnych. Na powierzchni porażonych organów powstają wzniesione trzonki zarodnikonośne, na których tworzą się zarodniki sporangialne. W zależności od temperatury zarodniki te mogą kiełkować bezpośrednio w strzępkę infekcyjną albo wytwarzać liczne, ruchliwe, dwuwiciowe zoospory.
Gatunek ten jest heterotaliczny, co oznacza, że do wytworzenia zarodników płciowych, tak zwanych oospor, potrzebne są dwa zgodne typy kojarzeniowe A1 i A2. W Polsce i w wielu regionach Europy występują obecnie oba typy, co umożliwia rozmnażanie płciowe, powstawanie oospor w glebie oraz zwiększanie zmienności genetycznej populacji.
Oospory stanowią formę przetrwalnikową zdolną do wieloletniego przeżycia w glebie. Patogen może zimować również w porażonych bulwach pozostawionych na polu, w pryzmach i na składowiskach odpadów, a także w samozaszczepach powstających z takich bulw w następnym roku.

Główne źródła infekcji stanowią:

• porażone bulwy użyte jako materiał sadzeniakowy albo pozostawione na polu,
• resztki roślinne z poprzedniego sezonu, zawierające grzybnię i oospory,
• inne rośliny, np. psianka czarna oraz porażone rośliny pomidora w pobliżu plantacji ziemniaka.

Sporangia wytwarzane na liściach i łodygach przenoszone są na duże odległości przez wiatr, mgłę i deszcz. Po opadnięciu na wilgotną powierzchnię rośliny rozpoczynają infekcję. Deszcz może spłukiwać zarodniki z części nadziemnych do gleby, gdzie zakażają bulwy.
W optymalnych warunkach środowiskowych P. infestans jest zdolny do pełnego cyklu rozwojowego na roślinie w czasie około 5 dni. Oznacza to, że od infekcji do wytworzenia nowych zarodników upływa mniej niż tydzień, co wyjaśnia gwałtowny, epidemiczny charakter zarazy ziemniaka.

W przypadku pomidora istotnym źródłem infekcji są także plantacje ziemniaka znajdujące się w sąsiedztwie tuneli foliowych lub pól, z których zarodniki sporangialne mogą być przenoszone wiatrem. W uprawach pod osłonami oospory obecne w podłożu mogą stanowić pierwotne źródło infekcji już bardzo wcześnie, dlatego szczególnie ważna jest zdrowa rozsada i higiena obiektów uprawowych.

Rozwojowi zarazy ziemniaka sprzyjają przede wszystkim chłodne, wilgotne warunki.

• Temperatura i wilgotność – sporulacja na liściach przebiega najintensywniej w temperaturze około 12 do 18 °C przy wysokiej wilgotności względnej, zwykle powyżej 90%. Produkcja zoospor jest szczególnie obfita przy temperaturach poniżej 15 °C. Temperatura powyżej około 30 °C hamuje infekcję i rozwój choroby.
• Zwilżenie liści – do zakażenia wymagany jest kilkugodzinny okres zwilżenia liści wodą opadową, rosą lub mgłą.

W Polsce choroba zwykle pojawia się w czerwcu lub lipcu, a jej nasilenie rośnie w drugiej połowie lata, szczególnie podczas chłodnych i deszczowych okresów. W latach bardzo sprzyjających pierwsze objawy mogą wystąpić już w czerwcu, natomiast w sezonach suchych zaraza ziemniaka bywa słabo zauważalna.

W uprawie polowej pomidorów infekcja zwykle pojawia się później niż na ziemniaku, najczęściej od końca lipca do sierpnia, kiedy przy spadku temperatury nocą i częstszych opadach tworzą się długie okresy zwilżenia liści. W uprawach pod osłonami z folii, szczególnie w cyklu jesiennym, wysoka wilgotność względna powietrza połączona z dużymi wahaniami temperatury między dniem i nocą sprzyja kondensacji wody na liściach i owocach, co znacznie przyspiesza rozwój choroby. W temperaturze 15-18°C zarodniki sporangialne kiełkują na roślinach pomidora w ciągu 2-3 godzin, dlatego przy długotrwałej, wilgotnej pogodzie pierwsze objawy mogą pojawiać się bardzo szybko po infekcji.

Objawy zarazy ziemniaka na ziemniaku:
Liście
Na liściach początkowo pojawiają się niewielkie, nieregularne, wodniste lub lekko prześwitujące plamki o barwie jasnzielonej albo oliwkowej. Szybko brunatnieją i powiększają się, często zlewając w rozległe nekrozy obejmujące znaczną część blaszki liściowej. Na granicy zdrowej i chorej tkanki widoczna bywa wąska, jaśniejsza strefa przejściowa. We wczesnych godzinach porannych, przy chłodnej i bardzo wilgotnej pogodzie, po spodniej stronie liści wokół plam nekrotycznych pojawia się biały, delikatny nalot zbudowany z trzonków zarodnikonośnych i sporangiów. Przy długotrwale sprzyjających warunkach nalot może być widoczny także na górnej stronie liści. Silne porażenie liści prowadzi do całkowitego zniszczenia części nadziemnych roślin, co w konsekwencji skraca okres wegetacji i obniża plon bulw.
Łodygi
Na łodygach i ogonkach liściowych powstają początkowo wydłużone, lekko wodniste, brunatne plamy. W miarę rozwoju choroby ciemnieją, obejmują coraz większą część pędu i mogą otaczać go dookoła. W wilgotnych warunkach na powierzchni nekroz pojawia się biały nalot zarodnikującej grzybni. Silnie porażone łodygi stają się kruche, ulegają złamaniu i zamierają.
Bulwy
Na powierzchni bulw tworzą się lekko zagłębione, szarozielone lub ołowiane plamy o różnej wielkości. Skórka w tych miejscach bywa lekko pomarszczona. Na przekroju bulwy w strefie plamy widoczne jest rdzawobrązowe, suche zabarwienie miąższu, stopniowo przechodzące w zdrową tkankę bez wyraźnej granicy. W warunkach przechowywania bulwy porażone zarazą ziemniaka często ulegają wtórnym infekcjom bakteryjnym i grzybowym, co prowadzi do mokrej zgnilizny i całkowitego rozkładu bulwy.
Zainfekowane bulwy mogą gnić już w polu lub dopiero podczas przechowywania, w zależności od terminu infekcji i warunków przechowalniczych.

Objawy zarazy ziemniaka na pomidorze:
Liście
Na liściach pomidora pojawiają się początkowo małe, nieregularne, oliwkowoszare plamy, zwykle zlokalizowane na brzegach lub w środkowej części blaszki liściowej. W krótkim czasie plamy stają się zielonobrunatne, nekrotyczne i powiększają się, często obejmując znaczną część liścia. W warunkach wysokiej wilgotności powietrza na spodniej stronie liści, na granicy zdrowej i chorej tkanki, tworzy się białożółtawy, aksamitny nalot złożony z trzonków zarodnikonośnych i zarodników sporangialnych. Przy dłużej utrzymujących się warunkach sprzyjających infekcji nalot może być widoczny także na górnej stronie blaszki liściowej. Silnie porażone liście szybko więdną, brunatnieją i zasychają, pozostając na roślinie lub opadając.
Łodygi i ogonki liściowe
Objawy na łodygach pomidora często zaczynają się w miejscu wyrastania ogonka liściowego lub na wierzchołkowych częściach pędów. Pojawiają się podłużne, brunatne, lekko wodniste plamy, które szybko się wydłużają. Nekrozy obejmujące cały obwód pędu prowadzą do jego zbrunatnienia, zasychania i łatwego łamania. W wilgotnych warunkach na powierzchni nekroz może występować delikatny, biały nalot zarodnikującej plechy.
Owoce
Na młodych zawiązkach owoców we wczesnej fazie wzrostu tworzą się szarozielone, szybko brunatniejące plamy o twardej, lekko wyniesionej powierzchni. W miarę rozwoju choroby plamy powiększają się, obejmują znaczną część owocu, a tkanka staje się skorkowaciała. Przy bardzo dużym nasileniu choroby owoce mogą całkowicie zasychać na roślinie. Na dojrzałych owocach plamy są większe, szeroko rozlane i głębsze, a ich powierzchnia bywa nierówna. W warunkach wysokiej wilgotności owoce mogą dodatkowo ulegać wtórnym infekcjom bakteryjnym i grzybowym, co prowadzi do mokrej zgnilizny.

• Metody agrotechniczne
  Powinny być stosowane wyłącznie zdrowe bulwy sadzeniakowe, najlepiej kwalifikowane, wolne od widocznych objawów chorób.
  Wskazane jest niszczenie lub usuwanie z gospodarstwa porażonych bulw odrzuconych podczas sortowania, by nie stanowiły źródła infekcji w pryzmach oraz na polu.
  Na polach i w ich sąsiedztwie powinno się eliminować samosiewy ziemniaka oraz rośliny dziko rosnących psiankowatych, które mogą stanowić źródło infekcji choroby między sezonami.
  Zaleca się odpowiednie zmianowanie, z przerwą w uprawie ziemniaka co najmniej 2-3 lata na tym samym stanowisku, szczególnie po silnym porażeniu.
  Podczas nawadniania preferowane jest nawadnianie kroplowe lub deszczowanie w godzinach rannych i z ograniczonym czasem zwilżenia liści, aby nie przedłużać okresu wysokiej wilgotności liści.
  Dla ograniczenia porażenia bulw w polu ważne jest zachowanie odpowiedniej głębokości sadzenia i dobrze wykonane obsypywanie redlin, co utrudnia spłukiwanie zarodników do strefy bulw.
  W przechowalni zaleca się szybkie dosuszenie bulw po zbiorze, zapewnienie intensywnej wentylacji oraz utrzymywanie niskiej temperatury i umiarkowanej wilgotności, co ogranicza rozwój patogena oraz wtórnych drobnoustrojów powodujących gnicie.

W ochronie pomidora kluczowe znaczenie ma unikanie źródeł infekcji. Nie zaleca się zakładania plantacji pomidorów w bezpośrednim sąsiedztwie plantacji ziemniaka, ponieważ zarodniki sporangialne P. infestans mogą być łatwo przenoszone z wiatrem. W uprawach pod osłonami należy dążyć do utrzymywania możliwie niskiej wilgotności względnej powietrza, unikać dużych wahań temperatury między dniem a nocą oraz kondensacji wody na roślinach. Wskazane jest intensywne wietrzenie tuneli oraz nawadnianie w godzinach porannych, tak aby liście zdążyły obeschnąć przed nocą.

• Odporność odmianowa
  W integrowanej ochronie istotne znaczenie ma dobór odmian o podwyższonej odporności na zarazę ziemniaka, zarówno w odniesieniu do części nadziemnych, jak i do bulw. Odporność bywa częściowa i wielogenowa, a jej skuteczność zależy od składu populacji patogena w danym regionie, dlatego zaleca się korzystanie z aktualnych list odmian o podwyższonej odporności przygotowywanych przez ośrodki badawcze i doradcze.
• Ochrona chemiczna
  W uprawie ziemniaka standardem jest systematyczne stosowanie fungicydów zapobiegawczych i interwencyjnych. Skuteczność ochrony zależy od prawidłowego doboru preparatów, dawek i terminów zabiegów, wyznaczanych między innymi z wykorzystaniem systemów wspomagania decyzji, które analizują przebieg pogody, fazę rozwojową roślin i stopień zagrożenia.
  W praktyce wykorzystuje się fungicydy o działaniu kontaktowym, układowym i wgłębnym. Ich dobór powinien być zgodny z aktualnym rejestrem środków ochrony roślin oraz zaleceniami krajowymi.
  Z uwagi na narastającą odporność nowych klonów P. infestans na fungicydy istotne jest rotowanie substancji czynnych o różnych mechanizmach działania i unikanie zbyt częstego stosowania preparatów z tej samej grupy chemicznej.