Rdza gruszy to groźna i coraz powszechniej występująca choroba grzybowa grusz (Pyrus communis L.), której sprawcą jest pasożytniczy grzyb Gymnosporangium sabinae.
Choroba ma charakter dwudomowy, co oznacza, że do pełnego cyklu rozwojowego wymaga dwóch różnych żywicieli – gruszy i jałowca (głównie jałowiec sabiński Juniperus sabina).
Choroba występuje w całej Europie, w tym szeroko w Polsce, zwłaszcza w rejonach, gdzie w pobliżu sadów gruszowych rosną jałowce ozdobne lub dziko rosnące.
Rdza powoduje osłabienie wzrostu drzew, przedwczesne opadanie liści, obniżenie mrozoodporności oraz spadek plonowania. W latach sprzyjających rozwojowi patogenu może prowadzić do znacznych strat w uprawach deserowych i towarowych.

Patogenem jest grzyb podstawkowy (Basidiomycota) – Gymnosporangium sabinae.
To grzyb rdzy dwudomowej, niepełnocyklowej, u którego w cyklu rozwojowym występują spermogonia, ecja i telia, natomiast brak jest urediniospor (zarodników letnich).

Biologia i cykl rozwojowy
Grzyb zimuje w postaci grzybni i teliów na pędach jałowca sabińskiego (Juniperus sabina). Wiosną, w warunkach wilgotnych, telia pęcznieją i tworzą charakterystyczne pomarańczowobrązowe, galaretowate wyrostki zawierające zarodniki podstawkowe (bazydiospory).
Zarodniki te przenoszone są przez wiatr na liście gruszy, gdzie dokonują infekcji.
Na gruszy grzyb wytwarza czarne spermogonia (zarodniki płciowe) po górnej stronie liścia oraz żółtawe ecja (kubki ecjalne) po stronie dolnej.
Po okresie inkubacji (13-18 dni) pojawiają się widoczne objawy – jaskrawe plamy rdzawe.

Źródło infekcji
Porażone jałowce (szczególnie Juniperus sabina, J. chinensis i J. virginiana) – z nich uwalniają się zarodniki infekujące grusze w okresie wiosennym.

Rozprzestrzenianie
Zarodniki są roznoszone przez wiatr i deszcz na duże odległości (nawet kilka kilometrów). Na gruszy infekcja występuje tylko raz w sezonie – nie tworzą się infekcje wtórne.

Gymnosporangium sabinae wymaga dwóch żywicieli:

• jałowiec sabiński – forma telialna (zimowanie i wytwarzanie zarodników podstawkowych),
• grusza – forma ecjalna (infekcja i wytwarzanie zarodników wiosennych).

Cykl infekcyjny trwa około 4 miesięcy, a każda faza rozwoju grzyba jest ściśle związana z warunkami pogodowymi.

Rozwojowi choroby sprzyjają:

• temperatura: 10-20°C (optymalna dla kiełkowania zarodników bazydialnych),
• wysoka wilgotność powietrza, deszczowa wiosna, mgły i rosa,
• bliskość jałowców sabińskich, będących żywicielem pośrednim.

Patogen jest aktywny od kwietnia do czerwca, kiedy zarodniki z jałowców infekują grusze.
Na jałowcach brunatnożółte telia (skupienia zarodników zimujących) pojawiają się wiosną po kilku dniach deszczu i utrzymują się przez wiele tygodni.
W ciągu lata rozwijają się ecja na liściach gruszy, a jesienią grzyb kończy cykl, przenosząc się ponownie na jałowce.
Patogen nie zimuje na gruszy, lecz wyłącznie na jałowcach.

Na liściach gruszy
Pierwsze objawy pojawiają się na młodych liściach wiosną w postaci jaskrawopomarańczowych plam o różnej wielkości.
Zainfekowana tkanka grubieje, twardnieje i sztywnieje, a z czasem ciemnieje.
Na górnej stronie liścia widoczne są drobne, czarne punkciki – spermogonia, w których powstają pyknospory.
Latem, po spodniej stronie liści, pojawiają się żółte, stożkowate wyrostki (ecja) o średnicy około 1 mm i wysokości 3-4 mm, zawierające zarodniki ecjalne.
W silnych infekcjach liście opadają przedwcześnie, co osłabia drzewa i obniża plonowanie.

Na owocach i pędach gruszy
Na owocach i ogonkach liściowych mogą tworzyć się twarde, pomarańczowe, lekko wyniesione plamy.
Pędy porażonych grusz czasem ulegają deformacji, pęknięciom i brunatnieniu kory.
Porażone miejsca stanowią wrota infekcji dla innych patogenów.

Na jałowcach (żywiciel pośredni)
Widoczne są zgrubienia i nabrzmienia pędów, z których wiosną wyrastają galaretowate, brunatnopomarańczowe wyrostki telialne – charakterystyczny objaw rozpoznawczy tej rdzy.

• Metody agrotechniczne i profilaktyczne

Nie sadzić grusz w sąsiedztwie jałowców (szczególnie Juniperus sabina, J. chinensis, J. virginiana).
Usuwać i niszczyć porażone pędy jałowców, na których zimuje patogen.
Unikać odmian gruszy szczególnie podatnych na rdzę.
Prawidłowe cięcie drzew i zapewnienie przewiewności korony ogranicza wilgotność, a tym samym ryzyko infekcji.

• Metody chemiczne

Opryski ochronne wykonuje się w okresie nabrzmiewania pąków i po kwitnieniu – fungicydami skutecznymi przeciwko parchowi gruszy (np. preparaty zawierające difenokonazol, tebukonazol lub kaptan).

Zabiegi powtarza się zgodnie z programem ochrony, szczególnie w regionach o dużym zagrożeniu.

• Znaczenie ochrony integrowanej

Stosowanie fungicydów tylko w razie konieczności.
Monitorowanie obecności jałowców w pobliżu sadu.
Współdziałanie metod biologicznych, agrotechnicznych i chemicznych w celu ograniczenia presji patogenu.